{"id":239,"date":"2024-03-12T22:59:21","date_gmt":"2024-03-12T22:59:21","guid":{"rendered":"https:\/\/harug.pl\/?p=239"},"modified":"2024-03-13T11:53:47","modified_gmt":"2024-03-13T11:53:47","slug":"leksykon-harugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/2024\/03\/12\/leksykon-harugu\/","title":{"rendered":"Leksykon Harugu"},"content":{"rendered":"\n

Domowy o\u0142tarzyk wyznawcy sintoizmu (najpopularniejszej religii w Japonii), zawieraj\u0105cy figurki kultowe 66 bog\u00f3w japo\u0144skich i buddyjskich. XIX w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Straszne s\u0142owa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni poganie maj\u0105 ogromnego pecha. Co prawda sytuacja jest niepor\u00f3wnywalnie lepsza, ni\u017c w analizowanym tu najcz\u0119\u015bciej wczesnym \u015bredniowieczu\u2026 ale wci\u0105\u017c nie prezentuje si\u0119 najlepiej. \u015arodowisko mierzy si\u0119 z mas\u0105 zagro\u017ce\u0144 i problem\u00f3w, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 si\u0119 u samych podstaw, bo na p\u0142aszczy\u017anie okre\u015ble\u0144, jakimi opisujemy w\u0142asne praktyki religijne. Jak powiedzia\u0142 ceniony przeze mnie filozof Ludwig Wittgenstein: \u201egranice mojego j\u0119zyka wyznaczaj\u0105 granice mojego \u015bwiata\u201d. S\u0142owa maj\u0105 znaczenie nie tylko w dyskursie teoretycznym, ale nawet przede wszystkim, dla spo\u0142ecznego postrzegania zjawisk oraz os\u00f3b. Poprzez okre\u015blone zbitki czy nacechowanie, kreowany jest wizerunek, nios\u0105cy za sob\u0105 niebagatelne nast\u0119pstwa.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 wielu chcia\u0142oby, \u017ceby by\u0142o inaczej, operujemy w mowie i pi\u015bmie j\u0119zykiem polskim. Jest to j\u0119zyk wystawiony od przesz\u0142o tysi\u0105ca lat na manipulacje rozmaitych grup, kt\u00f3re nie by\u0142y przychylne mojej grupie religijnej. Najpowa\u017cniejsz\u0105 by\u0142 oczywi\u015bcie Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki, dla kt\u00f3rego j\u0119zyk stanowi\u0142 pole bitwy z konkurencyjnymi religiami. Atrakcyjne s\u0142owa nale\u017ca\u0142o zaw\u0142aszczy\u0107 w chrze\u015bcija\u0144skim kontek\u015bcie (\u015bwi\u0119ty, \u015bwi\u0105tek, etc.), inne za\u015b maksymalnie obrzydzi\u0107. Wielopokoleniowy wysi\u0142ek stoi za obrzydzeniem takiego s\u0142owa jak \u201eba\u0142wan\u201d \u2013 dawniej oznacza\u0142o pos\u0105g kultowy S\u0142owian, dzisiaj raczej \u015bmiesznego ludka ze \u015bniegu lub cz\u0142owieka b\u0119d\u0105cego g\u0142upolem. D\u0142u\u017csz\u0105 jeszcze w\u0119dr\u00f3wk\u0119 przesz\u0142o s\u0142owo takie jak \u201edziwny\u201d lub \u201edziw\u201d. Najpierw odnosi\u0142y si\u0119 one do istot boskich, p\u00f3\u017aniej do cud\u00f3w i magii, a nast\u0119pnie spowszednia\u0142o do okre\u015blania zwyk\u0142ej odmienno\u015bci, czego\u015b nietypowego. Jeszcze niedawno by\u0142o okre\u015bleniem bardzo pejoratywnym, kt\u00f3remu znaczeniowo nadal towarzysz\u0105 s\u0142owa takie jak dziwak, dziwactwo, dziwad\u0142o, dziwacze\u0107, itp. Wida\u0107 tutaj istotn\u0105 ewolucj\u0119 znaczeniow\u0105, kt\u00f3ra nieprzypadkowo wypada na niekorzy\u015b\u0107 religii tradycyjnej.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie nie mo\u017cna wini\u0107 za to wy\u0142\u0105cznie Ko\u015bcio\u0142a. Osobne spustoszenie poczyni\u0142a r\u00f3wnie\u017c kultura popularna, chronicznie przedstawiaj\u0105ca nas jako dzikus\u00f3w i morderc\u00f3w, nieprzystaj\u0105cych do standard\u00f3w cywilizowanego \u015bwiata. Sk\u0105din\u0105d naprawd\u0119 dobre filmy, takie jak Midsommar<\/em> (2019), Wicker Man<\/em> (1979) czy The Ritual<\/em> (2017), stawiaj\u0105 nas w wybitnie niekorzystnym \u015bwietle. Nie istnieje w kulturze \u017caden zauwa\u017calny nurt polemizuj\u0105cy z tym punktem widzenia, co sprawia, \u017ce musimy broni\u0107 swojego dobrego imienia na skal\u0119 indywidualn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W powy\u017cszych okoliczno\u015bciach nie jest niczym dziwnym, \u017ce podstawowe terminy opisuj\u0105ce nasz\u0105 religi\u0119, budz\u0105 w przeci\u0119tnym Kowalskim szczere przera\u017cenie. Przywo\u0142ywanie definicji s\u0142ownikowych mo\u017ce pom\u00f3c w dyskursie akademickim, ale nie odmieni utrwalonego wiekami, negatywnego stereotypu. Dlatego moim zdaniem, nale\u017cy przyst\u0105pi\u0107 do rozbudowanych negocjacji.<\/p>\n\n\n\n

Praktyka religijna pogan w \u017caden spos\u00f3b nie wykracza poza ramy religijno\u015bci, tolerowanej w dzisiejszej Europie. Opowie\u015bci o krwawych ofiarach, rozwi\u0105z\u0142o\u015bci seksualnej, porwaniach, szczeg\u00f3lnej przemocowo\u015bci, etc. to paskudny stereotyp z kt\u00f3rym mierzymy si\u0119 od dekad. Pierwszym krokiem, aby odmieni\u0107 ten stan rzeczy, b\u0119dzie upowszechnienie wiedzy nt. fundament\u00f3w naszej dzia\u0142alno\u015bci. Trzeba pokaza\u0107 stan faktyczny: jak bliscy jeste\u015bmy tradycjom, kt\u00f3re nie zosta\u0142y zdemonizowane i jak swojskie s\u0105 praktyki, kt\u00f3re stanowi\u0105 dla nas centrum \u017cycia duchowego. Ponadto szczerze wierz\u0119, \u017ce dla u\u0142atwienia komunikacji ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym, mo\u017cemy zrezygnowa\u0107 z niekt\u00f3rych obci\u0105\u017conych semantycznie termin\u00f3w na rzecz \u201elekkostrawnych\u201d synonim\u00f3w. Chcia\u0142bym, \u017ceby w tej kwestii Harug m\u00f3g\u0142 \u015bwieci\u0107 przyk\u0142adem i wyznacza\u0107 standardy dobrej praktyki j\u0119zykowej, dlatego te\u017c podsumowanie artyku\u0142u zawiera\u0107 b\u0119dzie swoist\u0105 deklaracj\u0119 na ten temat. Do dzie\u0142a!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Palenie \u201ewiklinowego dziada” na celtyckie \u015bwi\u0119to Beltane, 2019 r., Wielka Brytania.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Poga\u0144stwo<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak wspomina\u0142em ju\u017c niejeden raz, okre\u015blenie \u201epoganin\u201d by\u0142o w za\u0142o\u017ceniu pejoratywne. W p\u00f3\u017anej staro\u017cytno\u015bci i wczesnym \u015bredniowieczu, kiedy chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o modn\u0105 religi\u0105, jej piewcy nale\u017celi do demografii, kt\u00f3r\u0105 dzisiaj nazywamy \u201em\u0142odzi, wykszta\u0142ceni i z wielkich o\u015brodk\u00f3w (miejskich)\u201d. Metropolie by\u0142y schrystianizowane, podczas gdy peryferia wyznawa\u0142y w du\u017cej mierze religie tradycyjne dla swojej kultury, tzw. poga\u0144stwo. S\u0142owo paganus oznacza po \u0142acinie wie\u015bniaka i zosta\u0142o wprowadzone do u\u017cytku jako wyzwisko, kierowane przez wielkomiejskie elity (maj\u0105ce w owym czasie monopol na s\u0142owo pisane) w stron\u0119 swoich \u201eniecywilizowanych\u201d krajan. Poniewa\u017c przez nast\u0119pne stulecia kultura literacka nale\u017ca\u0142a niepodzielnie do chrze\u015bcijan, okre\u015blenie to si\u0119 przyj\u0119\u0142o i zosta\u0142o takie do dzisiaj.<\/p>\n\n\n\n

Formalny, antropologiczny termin zbiorczy na te wyznania to \u201eeuropejskie religie tradycyjne\u201d. Jednocze\u015bnie nikt tak nie m\u00f3wi i w obiegu jest mn\u00f3stwo innych okre\u015ble\u0144, pod kt\u00f3rymi deklaruj\u0105 si\u0119 moi wsp\u00f3\u0142wyznawcy oraz jak nazywaj\u0105 nasz\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. Niekt\u00f3rzy wol\u0105 dodawa\u0107 sobie przedrostek neo- (neopoganie), \u017ceby zaznaczy\u0107 up\u0142yw czasu dziel\u0105cy nas od dawnych pogan. Inni wr\u0119cz przeciwnie, nazywaj\u0105 si\u0119 rekonstrukcjonistami danego wyznania, czym podkre\u015blaj\u0105 jacy to s\u0105 staro\u015bwieccy i wierni przesz\u0142o\u015bci. W Polsce najpopularniejsze s\u0105 terminy takie jak rodzimowierstwo, wiara czy religia rodzima. Ja tymczasem nie widz\u0119 przeszk\u00f3d i postuluj\u0119, \u017ceby u\u017cywa\u0107 najprostszego, a przy tym najbardziej rozpoznawalnego terminu poga\u0144stwo<\/strong>. W ten spos\u00f3b sam si\u0119 deklaruj\u0119 i tak nazywa\u0107 b\u0119d\u0119 naszych historycznych prekursor\u00f3w. Wszyscy jeste\u015bmy ulepieni z jednego drewna, dlaczego wi\u0119c czyni\u0107 sztuczne rozgraniczenia?<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce tu si\u0119 pojawi\u0107 argument, \u017ce nie\u0142adnie jest przyjmowa\u0107 dla siebie nazw\u0119, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b wymy\u015bli\u0142 jako wyzwisko, a co gorsza by\u0107 z niej dumnym! Osoby, kt\u00f3rym to przeszkadza, zach\u0119cam \u017ceby zg\u0142osi\u0142y analogiczne rozszczenia wobec:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Protestant\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • \u017byd\u00f3w (do dzisiaj obra\u017aliwe w j\u0119zykach wschodnios\u0142owia\u0144skich);<\/li>\n\n\n\n
  • Kwakr\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • Metodyst\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • Jezuit\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • Afroamerykan\u00f3w (\u201enigger\u201d);<\/li>\n\n\n\n
  • Gej\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • Jankes\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
  • Nerd\u00f3w i Geek\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Wszystkie te nazwy bywa\u0142y dawniej wyzwiskami, nierzadko okrutniejszymi od \u201ewsiura\u201d, co wcale nie przeszkodzi\u0142o ofiarom w odbiciu ich na w\u0142asny u\u017cytek. Jest to szczeg\u00f3lnie godne uwagi w odniesieniu do grup religijnych, kt\u00f3re co prawda w odmiennych kontekstach historycznych, ale ulega\u0142y podobnej demonizacji, co my. Nale\u017cy bra\u0107 od nich przyk\u0142ad, dlatego w\u0142a\u015bciwym okre\u015bleniem w leksykonie Harugu b\u0119d\u0105: poganin, poga\u0144stwo, poga\u0144skie, etc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    O\u0142tarz brazylijskiej religii tradycyjnej Umbanda, obejmuj\u0105cy byty chrze\u015bcija\u0144skie, afryka\u0144skie oraz kult przodk\u00f3w. Rio de Janeiro, 2016 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Rytua\u0142<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Musicie wiedzie\u0107, \u017ce okazjonalnie zdarza mi si\u0119 zaprosi\u0107 ludzi \u201ena rytua\u0142y\u201d. Zazwyczaj powoduje to pop\u0142och, kt\u00f3ry zawsze udawa\u0142o mi si\u0119 opanowa\u0107, chocia\u017c by\u0142 dla mnie kompletnie niezrozumia\u0142y. Co mo\u017ce by\u0107 strasznego w rytua\u0142ach? Odpowied\u017a pozna\u0142em dopiero przy ostatniej takiej sytuacji, kiedy postanowi\u0142em przydusi\u0107 rozm\u00f3wc\u00f3w i pozna\u0107 meandry ich psychologii. Jak si\u0119 okazuje, operowali oni na kompletnie innej definicji rytua\u0142u, ni\u017c cokolwiek co naturalnie przysz\u0142oby mi do g\u0142owy. Dla mnie pierwsze skojarzenie z rytua\u0142em to \u201erytua\u0142y codzienno\u015bci\u201d \u2013 jedni bior\u0105 k\u0105piele ze \u015bwiecami, inni czyni\u0105 znak krzy\u017ca mijaj\u0105c ko\u015bci\u00f3\u0142. Niegro\u017ane rzeczy. W powa\u017cniejszym kontek\u015bcie znam oczywi\u015bcie definicj\u0119 religioznawcz\u0105, kt\u00f3r\u0105 roztrz\u0105sa\u0107 b\u0119dziemy w nast\u0119pnym akapicie. Co zatem my\u015bleli moi rozm\u00f3wcy? Ot\u00f3\u017c rytua\u0142, moi mili, to takie co\u015b gdzie zabija si\u0119 zwierz\u0119ta (je\u015bli nie ludzi) i otwiera portale (przypuszczalnie do piek\u0142a), \u017ceby sprowadzi\u0107 do naszego \u015bwiata r\u00f3\u017cnego autoramentu istoty demoniczne. Jak nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, jest to upokarzaj\u0105ce wypaczenie istoty rzeczy i postawienie logiki co najmniej na g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n

    Rytua\u0142 to sekwencja dzia\u0142a\u0144, wykonywanych dla osi\u0105gni\u0119cia po\u017c\u0105danego efektu, ale niepowi\u0105zanych w spos\u00f3b oczywisty ze swoim celem. Samo napisanie matury to ceremonia, jednak rytua\u0142em staje si\u0119 dopiero, je\u015bli w\u0142o\u017cymy na ni\u0105 czerwone majtki i przyjmiemy symbolicznego kopa na szcz\u0119\u015bcie. Obie te czynno\u015bci nie maj\u0105 oczywistego prze\u0142o\u017cenia na sukces egzaminu, natomiast wyst\u0119puj\u0105 w sekwencji, kojarzonej z jakim\u015b wydarzeniem. Rzecz jasna, matura nie ma charakteru religijnego. Co zatem czyni rytua\u0142y organizowane przez ludzi religijnych, czym\u015b specjalnym?<\/p>\n\n\n\n

    Zdaniem Mircea Eliadego, mojego osobistego autorytetu w dziedzinie religioznawstwa, wyr\u00f3\u017cnikiem rytua\u0142u religijnego jest fakt, \u017ce odgrywa si\u0119 w nim wydarzenie z korpusu mitycznego (mitologii). Czyni si\u0119 to z racji na mn\u00f3stwo benefit\u00f3w, m.in. zbli\u017cenie do siebie \u015bwiata nadprzyrodzonego i materialnego. Zazwyczaj przy okazji rytua\u0142u mieszkaniec kt\u00f3rego\u015b z nich przekracza granice oddzielaj\u0105ce nas od siebie, przynosz\u0105c korzy\u015bci dla wszystkich zaanga\u017cowanych. Jest to definicja nieoczywista, by\u0107 mo\u017ce troch\u0119 straszna, ale z \u0142atwo\u015bci\u0105 mog\u0119 udowodni\u0107, \u017ce wszyscy Czytelnicy znaj\u0105 j\u0105 ju\u017c doskonale.<\/p>\n\n\n\n

    Pochylmy si\u0119 nad chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 msz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105. To modelowy rytua\u0142, przeanalizowany na wszystkie strony przez badaczy nauk spo\u0142ecznych i teolog\u00f3w. Msza posiada swoj\u0105 okre\u015blon\u0105 struktur\u0119, jest sekwencj\u0105 dzia\u0142a\u0144 (modlitw, pie\u015bni, kl\u0119kania i wstawania), kt\u00f3r\u0105 odprawia si\u0119 w pewnym celu. Najcz\u0119\u015bciej jest nim zbawienie dusz spo\u0142eczno\u015bci, ale bywaj\u0105 msze w przyziemniejszych intencjach. Nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ceby wypowiadanie hase\u0142 w odpowiedzi na s\u0142owa ksi\u0119dza w weryfikowalny spos\u00f3b przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na sukces danego przedsi\u0119wzi\u0119cia. A jednak to robimy, wi\u0119c msza jest rytua\u0142em. Religijnym czyni j\u0105 natomiast fakt odegrania sceny z korpusu mitologicznego (Biblii) \u2013 scen\u0105 t\u0105 jest ostatnia wieczerza<\/strong>, zarazem ostatnia ofiara Jezusa Chrystusa. \u00d3w przy poprawnie przeprowadzonej mszy przybywa na wezwanie kap\u0142ana prosto z Nieba, czyli ze swojego wymiaru istnienia, do najskromniejszego nawet ko\u015bcio\u0142a<\/strong>, wchodz\u0105c przy tej okazji do hostii oraz wina mszalnego. W ten spos\u00f3b zwyk\u0142e dobra konsumpcyjne przemieniaj\u0105 si\u0119 w cia\u0142o i krew Zbawiciela, dysponuj\u0105ce nadzwyczajn\u0105 zdolno\u015bci\u0105 zbli\u017cania wsp\u00f3lnoty wiernych do Boga<\/strong>. Wyt\u0142uszczone fragmenty dobitnie udowadniaj\u0105, \u017ce msza \u015bwi\u0119ta jest w swoich za\u0142o\u017ceniach rytua\u0142em religijnym, mimo i\u017c odbi\u00f3r spo\u0142eczny zapami\u0119ta\u0142 z niej wy\u0142\u0105cznie tac\u0119 na datki i og\u0142oszenia parafialne.<\/p>\n\n\n\n

    Niestety \u015bwiat nie jest idealny. Je\u015bli powszechne rozumienie rozmija si\u0119 z faktami, to tym gorzej dla fakt\u00f3w, dlatego moim zdaniem dobrze jest zaakcentowa\u0107 synonimy przeznaczone dla os\u00f3b, kt\u00f3rym wadzi s\u0142owo \u201erytua\u0142\u201d. Podstawowym jest obrz\u0119d<\/strong>, b\u0119d\u0105cy zasadniczo tym samym, a brzmi\u0105cy nawet bardziej swojsko z racji na s\u0142owia\u0144ski \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w. W wielu przypadkach solidn\u0105 alternatyw\u0105 b\u0119dzie te\u017c \u015bwi\u0119to <\/strong>\u2013 czyli rytua\u0142 obchodzony corocznie lub rzadziej. <\/p>\n\n\n\n

    Na potrzeby Harugu przyjmuj\u0119 za obowi\u0105zuj\u0105ce okre\u015blenia: obrz\u0119d, obrz\u0119dowo\u015b\u0107, obrz\u0119dowy<\/strong>, etc. jako r\u00f3wnowa\u017cne z rytua\u0142\/rytualny<\/strong>. B\u0119dzie to wr\u0119cz preferowane okre\u015blenie, poniewa\u017c obrz\u0119dowo\u015b\u0107 niejako z definicji zak\u0142ada podtekst duchowy, nie trzeba go dodatkowo wymienia\u0107. Niezale\u017cnie od nazwy, okazja ta dzieli si\u0119 na ryty<\/strong> (= sposoby wykonywania rytua\u0142u\/obrz\u0119du), poniewa\u017c co kraj to obyczaj, ludzie r\u00f3\u017cnie podchodz\u0105 do tych samych wydarze\u0144. \u015awi\u0119to<\/strong> mia\u0142em okazj\u0119 zdefiniowa\u0107 w akapicie powy\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u017bydzi obchodz\u0105 \u015bwi\u0119to Sukkot poprzez sp\u0119dzenie siedmiu nocy w roku pod namiotem lub sza\u0142asem, nazywanym kuczk\u0105. Na ilustracji rodzina \u017cydowska z 1865 r. w Imperium Rosyjskim.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Sk\u0142adanie ofiar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Poganie zbieraj\u0105 si\u0119 w tych ciemnych lasach, odprawiaj\u0105 z\u0142owrogie rytua\u0142y i czyni\u0105\u2026 inne, straszne rzeczy.<\/strong> Pokazowym elementem naszej obrz\u0119dowo\u015bci, banalnie prostym do obrzydzenia przez krytyk\u00f3w, jest sk\u0142adanie ofiar. Przyznam, \u017ce sam na pocz\u0105tku przygody mia\u0142em co do tej praktyki powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci, przyjmuj\u0105c na wiar\u0119 opisy zachowane w kulturze, przes\u0142anki historyczne, oraz wyniesiony z domu wstr\u0119t do marnotrawstwa. Dlatego te\u017c dzisiaj, wyst\u0119puj\u0105c w jej obronie, przedstawi\u0119 fakty kt\u00f3re najbardziej pomog\u0142y mi si\u0119 z ni\u0105 oswoi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Ofiara jest zjawiskiem obecnym w ludzkiej religijno\u015bci na ca\u0142ej kuli ziemskiej. Wynika to z faktu, \u017ce religie tradycyjne powsta\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwach przednowo\u017cytnych (tj. neolitycznych, staro\u017cytnych i \u015bredniowiecznych). Opiera\u0142y si\u0119 one na tzw. cyklu wymiany dar\u00f3w<\/strong>. Ludzie okresowo dawali sobie prezenty, \u017ceby skutecznie dzieli\u0107 zasoby i zacie\u015bnia\u0107 relacje. Wodzem, kr\u00f3lem, etc. by\u0142 cz\u0142owiek szczodry \u2013 sk\u0105piec m\u00f3g\u0142 t\u0119 pozycj\u0119 odziedziczy\u0107 lub sobie wywalczy\u0107, ale nigdy by jej nie utrzyma\u0142. Tymczasem w obr\u0119bie rodzin i s\u0105siedztwa wymieniano dobra, dbaj\u0105c o siebie nawzajem, co pomaga\u0142o przetrwa\u0107 w nieprzyjaznym \u015bwiecie. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce stosunki takie panowa\u0142y na d\u0142ugo przed wynalezieniem kapitalizmu i stopniowo by\u0142y wypierane przez bezlitosne si\u0142y rynk\u00f3w. Religijno\u015b\u0107 tradycyjna uformowa\u0142a si\u0119 w takich w\u0142a\u015bnie warunkach, tote\u017c nic dziwnego, \u017ce cykl wymiany dar\u00f3w obejmuje pospo\u0142u ludzi, duchy i bog\u00f3w. Wszystkie przyjazne osoby, niezale\u017cnie od gatunku, uwa\u017cano wtedy za cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci, czyli uczestnik\u00f3w tego \u0142a\u0144cuszka wymiany. Sk\u0142adanie ofiar jest niczym innym, jak tylko dawaniem prezentu bytom niematerialnym. Wymian\u0105 dar\u00f3w lub pocz\u0119stunkiem<\/strong>, je\u015bli w gr\u0119 wchodzi \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0142owieka wychowanego w religii uniwersalistycznej, jak\u0105 jest wsp\u00f3\u0142czesne chrze\u015bcija\u0144stwo, mo\u017ce dziwi\u0107 dwustronny charakter tej relacji. Poga\u0144stwo ho\u0142duje zasadzie \u201edo ut des<\/strong>\u201d czyli dos\u0142ownie \u201edaj\u0119, aby\u015b ty dawa\u0142<\/strong>\u201d. Oznacza to, \u017ce podarunki wychodz\u0105 ze \u015bwiata materialnego do duchowego (poprzez akt ofiarowania), ale te\u017c w drugim kierunku. Wzajemno\u015b\u0107 jest fundamentaln\u0105 zasad\u0105 naszej religii, co wspominaj\u0105 nawet zachowane teksty religijne dawnych German\u00f3w. Tak m\u00f3wi b\u00f3g Wodan (Odyn) w swoich Pie\u015bniach Najwy\u017cszego:<\/p>\n\n\n\n

    \u201e42. Przyjacio\u0142om ma by\u0107 m\u0105\u017c przyjacielem<\/em><\/p>\n\n\n\n

    I darem p\u0142aci\u0107 za dar;<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \u015amiech po\u015br\u00f3d druh\u00f3w \u015bmiechem odwzajemnia\u0107,<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Fa\u0142sz natomiast \u2013 zdrad\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    […]<\/p>\n\n\n\n

    144. Lepiej nie modli\u0107 si\u0119, ni\u017c ofiarowywa\u0107 za wiele,<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Zawsze za ofiar\u0119 czeka cz\u0142owiek zap\u0142aty,<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Lepiej nie przekaza\u0107, ni\u017c zabi\u0107 za wiele.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    P\u0142ynie z tego prosty wniosek. Byty duchowe maj\u0105 swoj\u0105 rol\u0119 do odegrania. Cenimy je, czcimy i honorujemy, ale nie mo\u017cna tego robi\u0107 na \u015blepo. W religii relacja jednostronna, pozbawiona wzajemno\u015bci, jest po prostu b\u0142\u0119dem; oszustwem albo wyzyskiem. Nie powinna by\u0107 w takiej formie kontynuowana. Jako wniosek mog\u0119 wyg\u0142osi\u0107 wi\u0119c wyzywaj\u0105ce, ale technicznie rzecz bior\u0105c prawdziwe stwierdzenie, \u017ce w poga\u0144stwie ludzie sk\u0142adaj\u0105 ofiary bogom, a bogowie ludziom.<\/strong> Z uwagi na dysproporcj\u0119 si\u0142y mi\u0119dzy stronami wymiany i g\u0142\u0119boki szacunek, jaki \u017cywimy wobec naszych patron\u00f3w, wielu moich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w nigdy nie nazwa\u0142oby rzeczy w ten spos\u00f3b. Jednocze\u015bnie zdanie to wymownie oddaje natur\u0119 rzeczy i pozwala zauwa\u017cy\u0107 mentaln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119, kt\u00f3ra odr\u00f3\u017cnia nas od wierze\u0144 uniwersalistycznych. Nale\u017cycie doceniony stary b\u00f3g sprawia\u0142, \u017ce krowy si\u0119 ciel\u0105, wyznawca uchodzi\u0142 ca\u0142o z bitwy, a katastrofy naturalne omija\u0142y jego gospodarstwo o d\u0142ugo\u015b\u0107 palca. Dzisiaj cieszymy si\u0119 ze znacznie mniejszych rzeczy, ale zasada podtrzymywana jest nieustannie.<\/p>\n\n\n\n

    W jaki spos\u00f3b ta wiedza mia\u0142aby pom\u00f3c komu\u015b w oswojeniu si\u0119 z ofiarowaniem? Cz\u0142onkowie chwalonych przeze mnie spo\u0142eczno\u015bci przednowo\u017cytnych upuszczali obrz\u0119dowo krew zwierz\u0119tom, palili ich cia\u0142a (znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Starego Testamentu to instrukcje, jak prowadzi\u0107 ofiary ca\u0142opalne, \u017ceby zadowoli\u0107 Boga) i w szczeg\u00f3lnie kryzysowych momentach, zabijali te\u017c ludzi. Co gorsza, dzia\u0142aj\u0105ce dzisiaj religie tradycyjne wci\u0105\u017c dokonuj\u0105 uboju rytualnego. To s\u0105 naprawd\u0119 straszne rzeczy!<\/p>\n\n\n\n

    Faktycznie, nie jestem w stanie temu zaprzeczy\u0107, mnie r\u00f3wnie\u017c przera\u017caj\u0105. W obronie powiem, \u017ce \u00f3wcze\u015bni poganie sk\u0142adali te\u017c ofiary na dziesi\u0105tki innych sposob\u00f3w i my jako ich nast\u0119pcy, korzystamy z tych bardziej przyzwoitych. Nie powinni\u015bmy cierpie\u0107 za winy naszych pradziad\u00f3w, podobnie jak przedstawiciele innych wyzna\u0144. \u017bydzi r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adali ofiary z ludzi (mit o Abrahamie i Izaaku to chwalebne wspomnienie chwili, kiedy po boskiej interwencji przestali to robi\u0107), chrze\u015bcijanie si\u0119 biczowali w ramach pokuty i palili nawzajem, nie wspominaj\u0105c nawet o \u017cyciu rodzinnym Mahometa\u2026 wytykanie tego rodzaju zasz\u0142o\u015bci historycznych jest zwyczajnie nieuprzejme i niekonstruktywne. Czasy si\u0119 zmieniaj\u0105, religie r\u00f3wnie\u017c.<\/p>\n\n\n\n

    Dzisiejsi wyznawcy religii tradycyjnych na ca\u0142ym \u015bwiecie, najcz\u0119\u015bciej ofiarowuj\u0105 podarki zupe\u0142nie innego autoramentu: pal\u0105 \u015bwieczki lub kadzid\u0142a, sk\u0142adaj\u0105 kwiaty. Szczerze wierz\u0119, \u017ce takie dzia\u0142ania nie s\u0105 czym\u015b kompletnie obcym dla szanownych Czytelnik\u00f3w i nie ura\u017caj\u0105 niczyjej wra\u017cliwo\u015bci (je\u015bli palenie kadzide\u0142 dla b\u00f3stwa wydaje si\u0119 Wam egzotyczne, wystarczy wybra\u0107 si\u0119 do cerkwi). Je\u015bli sk\u0142adane jest w ofierze jedzenie, dominuje gar\u015b\u0107 ry\u017cu lub kulka tego\u017c. W swojej masie, cz\u0142onkowie mojej grupy religijnej nie zabijaj\u0105 zwierz\u0105t na ofiary i prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie robi\u0105 nic, co powinno szokowa\u0107 przeci\u0119tnego Kowalskiego. L\u0119k przed innymi lud\u017ami cz\u0119sto rodzi si\u0119 z niewiedzy na ich temat. \u017bywe religie tradycyjne, tj. odpowiedniki naszego poga\u0144stwa, kt\u00f3rych nie wyt\u0119piono w wiekach \u015brednich, dominuj\u0105 przecie\u017c w Azji (Chiny, Indie, Japonia, Korea), gdzie \u017cyj\u0105 ju\u017c nie miliony, a miliardy normalnych ludzi. Nie uwa\u017cacie ich, mam nadziej\u0119, za niereformowalnych dzikus\u00f3w? S\u0105 w stanie \u017cy\u0107 poczciwie, tak jak my, a nawet zdobywa\u0107 swoj\u0105 przemy\u015blno\u015bci\u0105 \u015bwiat\u2026 a przy tym sk\u0142ada\u0107 ofiary swoim bogom. Proste spojrzenie na statystyk\u0119 udowadnia, \u017ce ofiar nie powinno si\u0119 uto\u017csamia\u0107 z patroszeniem \u015bwi\u0144 gdzie\u015b w lesie, tylko pr\u0119dzej z ry\u017cowymi ciasteczkami i kadzid\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

    Co wi\u0119cej, nasza kultura zna przecie\u017c co\u015b takiego, uprawianego od wielu pokole\u0144. Niejeden ko\u015bci\u00f3\u0142 pozwala sk\u0142ada\u0107 wota lub dary wotywne, czyli podarunki dla Boga, Matki Boskiej, anio\u0142\u00f3w b\u0105d\u017a \u015bwi\u0119tych. Oddaje si\u0119 je z okre\u015blon\u0105 intencj\u0105, cz\u0119sto w roli dzi\u0119kczynnej (odwzajemniaj\u0105c \u201epodarunek\u201d z ich strony) lub przeb\u0142agalnej (przepraszaj\u0105c za uchybienie). Zgodnie z teologi\u0105 katolick\u0105, sama msza jest ofiar\u0105 \u2013 odtworzeniem przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 najwy\u017cszego po\u015bwi\u0119cenia Jezusa, aby uzyska\u0107 zbawienie i doceni\u0107 zas\u0142ugi Zbawcy. Nieprzypadkowo jest on \u201ebarankiem” kt\u00f3ry g\u0142adzi grzechy \u015bwiata: ofiar\u0105 z cz\u0142owieka, z\u0142o\u017con\u0105 za nasze zbawienie, tak jak \u017bydzi sk\u0142adali ofiar\u0119 z baranka na \u015bwi\u0119to Paschy (wzgl\u0119dnie zmazywali grzechy jagni\u0119c\u0105 krwi\u0105 na Jom Kippur). <\/p>\n\n\n\n

    Wszystkie wymienione czynno\u015bci to do\u015b\u0107 jasne metody na podtrzymywanie relacji mi\u0119dzy \u015bwiatem nadprzyrodzonym a naszym, wynikaj\u0105ce z zasad rz\u0105dz\u0105cych mentalno\u015bci\u0105 przednowo\u017cytn\u0105. Zjawisko z mojej perspektywy, zdecydowanie godne pochwa\u0142y, a dla Czytelnik\u00f3w by\u0107 mo\u017ce znajome; pono\u0107 popularne jest sk\u0142adanie wotum po pierwszej komunii lub przed matur\u0105. Wi\u0119c nawet je\u015bli \u201enie widzicie si\u0119\u201d w roli ofiarnika\u2026 to bardzo prawdopodobne, \u017ce tak naprawd\u0119 wiecie, jak to si\u0119 robi w przynajmniej jednej z wielkich Tradycji. Istnieje bowiem wiele ryt\u00f3w, tj. metod sprawowania obrz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3rych warto\u015bciowanie jako \u201elepszych” czy \u201egorszych” to kwestia najzupe\u0142niej osobista.<\/p>\n\n\n\n

    Na potrzeby Harugu b\u0119d\u0119 z \u017celazn\u0105 konsekwencj\u0105 u\u017cywa\u0142 termin\u00f3w zwi\u0105zanych z ofiarowaniem, tj. ofiarnictwa, ofiary i ofiarnika <\/strong>(czyli cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sk\u0142ada ofiar\u0119). Jednocze\u015bnie uznaj\u0119 wotum za ca\u0142kowicie neutralny zamiennik, kt\u00f3ry pomimo chrze\u015bcija\u0144skiego wykorzystania, pochodzi wszak\u017ce z religii tradycyjnej Grek\u00f3w i Rzymian. Sam jednak raczej nie b\u0119d\u0119 w stanie si\u0119 do niego przyzwyczai\u0107. Dla roz\u0142adowania negatywnych konotacji proponuj\u0119 popularyzowa\u0107 wiedz\u0119 w temacie, m.in. poprzez rozr\u00f3\u017cnianie r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w ofiar:<\/p>\n\n\n\n