{"id":349,"date":"2024-05-23T21:57:42","date_gmt":"2024-05-23T21:57:42","guid":{"rendered":"https:\/\/harug.pl\/?p=349"},"modified":"2024-07-13T21:00:10","modified_gmt":"2024-07-13T21:00:10","slug":"przezytki-starogermanskie-wsrod-frankow-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/2024\/05\/23\/przezytki-starogermanskie-wsrod-frankow-czesc-2\/","title":{"rendered":"Prze\u017cytki starogerma\u0144skie w\u015br\u00f3d Frank\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 2."},"content":{"rendered":"\n

Octave Tassaert, <\/em>\u201eChlodwig w bitwie pod Tolbiac”, 1836 r., Montpellier.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anio\u0142ki Thunara<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Motorem nap\u0119dowym ekspansji i migracji Frank\u00f3w, podobnie jak wszystkich innych germa\u0144skich plemion okresu w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w, byli ich wojownicy. Zdeterminowane, wysoce mobilne i przedsi\u0119biorcze grupy m\u0119\u017cczyzn, pod\u0105\u017ca\u0142y za charyzmatycznymi wodzami, kt\u00f3rym przysi\u0119gali wierno\u015b\u0107 w quasi-religijnym otoczeniu. Takie grupy nazywamy z niemiecka Mannerbundami, co wydaje si\u0119 brzmieniem zas\u0142u\u017conym, s\u0105dz\u0105c po tym, sk\u0105d wi\u0119kszo\u015b\u0107 takowych wyw\u0119drowa\u0142a. Oczywi\u015bcie podczas migracji cz\u0142onkowie grup wojennych brali za sob\u0105 rodziny, wozy z dobytkiem b\u0105d\u017a byd\u0142o, jednak sami zawsze szli przodem; spoczywa\u0142 na nich ci\u0119\u017car nie tylko obrania kierunku, ale te\u017c neutralizacji wszelkich zagro\u017ce\u0144 i bie\u017c\u0105cego negocjowania z napotkanymi podmiotami politycznymi. Pa\u0144stwa, plemiona osiad\u0142e, nomadyczne czy czasowo w\u0119druj\u0105ce, tworzy\u0142y wtedy zdradziecko niebezpieczn\u0105 pl\u0105tanin\u0119. Nawigacj\u0119 w jej obr\u0119bie umo\u017cliwia\u0142 Mannerbund, formacja istniej\u0105ca w rozpoznawalnych dla nas formach przynajmniej od p\u00f3\u017anego neolitu, a jednak wielce umi\u0142owana przez German\u00f3w. Znany angloj\u0119zyczny popularyzator historii, Dan Carlin, okre\u015bli\u0142 Frank\u00f3w w czasie migracji do Galii wr\u0119cz jako \u201eprzednowo\u017cytny odpowiednik gangu motocyklowego\u201d. Dobitnie uargumentowa\u0142 to w swoim chyba czterogodzinnym wywodzie nt. chrztu Chlodwiga, kt\u00f3rego wdzi\u0119czny tytu\u0142 pozwoli\u0142em sobie sparafrazowa\u0107 jako nazw\u0119 tego podrozdzia\u0142u. Niemal wy\u0142\u0105cznie spo\u015br\u00f3d tej grupy spo\u0142ecznej rekrutowa\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017aniejsze elity pa\u0144stwowotw\u00f3rcze pod rz\u0105dami Merowing\u00f3w, co pozwala nam zrozumie\u0107 ich szczeg\u00f3lne charakterystyki.<\/p>\n\n\n\n

W obr\u0119bie Mannerbundu przyw\u00f3dc\u0105 stawa\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek obdarzony charyzmatem, kt\u00f3ry przynosi\u0142 mu zwyci\u0119stwo, s\u0142aw\u0119 i dobrobyt. Jego posiadaczy mo\u017cna by\u0142o rozpozna\u0107 po wielkiej brawurze, szlachetnych czynach, szeroko pojmowanym \u201edobrym imieniu\u201d. Najpot\u0119\u017cniejszym z nich by\u0142 oczywi\u015bcie kr\u00f3l, kt\u00f3rego los by\u0142 \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z powodzeniem ca\u0142ego organizmu pa\u0144stwowego, jak opisali\u015bmy to ju\u017c sobie w poprzedniej cz\u0119\u015bci. Sprzysi\u0119\u017ceni z nim wodzowie (kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej, naturalnym biegiem rzeczy, zamienili si\u0119 w wasali) mogli liczy\u0107 na namiastk\u0119 tej mocy, ale te\u017c sami mogli udzieli\u0107 jej osobom, kt\u00f3re do\u0142\u0105czy\u0142y do ich grupy. Zgodnie z tymi szczeblami dzielono si\u0119 honorami, \u0142upami, a przy osiedleniu wreszcie ziemi\u0105. Sprzyja\u0142o to powstawaniu \u201epiramidek w\u0142adzy\u201d \u2013 bezpo\u015brednich przodk\u00f3w p\u00f3\u017aniejszej drabiny feudalnej. Fortuna francorum <\/em>(z materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego znamy jedynie latynizacj\u0119, frankijskim okre\u015bleniem mog\u0142o by\u0107 np. wurd\/werd, tj. przeznaczenie) umo\u017cliwia\u0142a sprawowanie nie tylko funkcji wojennych i politycznych, ale r\u00f3wnie\u017c kap\u0142a\u0144skich. W uj\u0119ciu burgundzkiego literata, Avitusa z Vienne, zosta\u0142a wprost przeciwstawiona chrze\u015bcija\u0144skiemu sanctitas<\/em>! Wskazuje to, \u017ce by\u0142a koncepcj\u0105 przynale\u017c\u0105c\u0105 do kultury duchowej, a nie (jak chcieliby twierdzi\u0107 historycy szko\u0142y materializmu) jedynie poetyckim okre\u015bleniem statusu wodza. W\u015br\u00f3d Frank\u00f3w, osobista fortuna<\/em> by\u0142a kreowana nie tylko przez przynale\u017cno\u015b\u0107 do Mannerbundu, ale r\u00f3wnie\u017c za wstawiennictwem dw\u00f3ch podmiot\u00f3w: bog\u00f3w oraz przodk\u00f3w. Wodzowie zatem pojawiali si\u0119 w\u015br\u00f3d wojownik\u00f3w \u201eorganicznie\u201d, je\u015bli tylko ci zaskarbili sobie przychylno\u015b\u0107 za\u015bwiat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

P\u0142yn\u0105ca z tej logiki silna hierarchizacja, przek\u0142ada\u0142a si\u0119 na wszystkie sfery \u017cycia Frank\u00f3w, nie oszcz\u0119dzaj\u0105c duchowo\u015bci w najmniejszym nawet stopniu. Kiedy ich wojownicze elity podzieli\u0142y si\u0119 ju\u017c ziemiami p\u00f3\u0142nocnej Galii, sta\u0142y si\u0119 dla ludno\u015bci autorytetami tak\u017ce w tej kwestii. Mimo \u017ce byli to ludzie z regu\u0142y niepi\u015bmienni i powierzchownie nawr\u00f3ceni, ustawicznie zwracano si\u0119 do nich w celu rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w teologicznych (kultura frankijska przewidywa\u0142a tu instancyjno\u015b\u0107, gdzie najwy\u017cszym s\u0119dzi\u0105 wiary by\u0142 kr\u00f3l, za kompletnym pomini\u0119ciem hierarchii Ko\u015bcio\u0142a). Stan og\u00f3lny frankijskiego chrze\u015bcija\u0144stwa wskazywa\u0142, \u017ce na przedstawione im problemy odpowiadali szczer\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105 lub ignorancj\u0105, od prostego w\u0142odarza ziemskiego po biskupa. Bo i w\u0142a\u015bnie, biskupstwa wraz z ca\u0142\u0105 powag\u0105 funkcji, tak\u017ce otrzymywali wojownicy, nagradzani w ten spos\u00f3b za zas\u0142ugi wobec rodu Merowing\u00f3w. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce byli to osobnicy kompletnie pozbawieni przygotowania teologicznego, cz\u0119sto na wp\u00f3\u0142 poga\u0144scy. Na wschodnich rubie\u017cach pa\u0144stwa Frank\u00f3w (dzisiejsze Niemcy) znane by\u0142y przypadki, gdzie w chwili chrystianizacji, ksi\u0119dzem mianowano… poga\u0144skiego kap\u0142ana danej spo\u0142eczno\u015bci! W nowym przebraniu, kontynuowa\u0142 on potem wiele ze starogerma\u0144skiej obrz\u0119dowo\u015bci ludowej, na kt\u00f3rej opisanie przyjdzie jeszcze pora. Nie powinno te\u017c umkn\u0105\u0107 naszej uwadze, \u017ce przynajmniej elity frankijskie zachowa\u0142y do VIII w. wspomnienie o wyodr\u0119bnionej warstwie kap\u0142a\u0144skiej: Karol Wielki i Alcuin w zachowanym epizodzie dostrzegali pokrewie\u0144stwo mi\u0119dzy indyjskimi braminami, a godnymi szacunku \u201ebarbarzy\u0144skimi filozofami” jakich mia\u0142o wyda\u0107 na \u015bwiat ich plemi\u0119 w dawnych wiekach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wyposa\u017cenie frankijskiego wojownika, zbiory Germa\u0144skiego Muzeum Narodowego w Norymberdze.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wasale bog\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Relacje patronalne by\u0142y wdrukowane g\u0142\u0119boko w umys\u0142owo\u015b\u0107 frankijsk\u0105, przek\u0142adaj\u0105c si\u0119 wprost na interakcje ludzi z bogami. Zdaniem jednego z najwybitniejszych badaczy tego okresu, Petera Browna, chrze\u015bcija\u0144stwo praktykowane przez wczesno\u015bredniowiecznych Frank\u00f3w by\u0142o w istocie struktur\u0105 niebywale archaiczn\u0105. M\u0119\u017cczy\u017ani, zw\u0142aszcza wojuj\u0105cy, przysi\u0119gali lojalno\u015b\u0107 okre\u015blonemu \u015bwi\u0119temu, kt\u00f3rego traktowali jako \u201educhowego wodza\u201d swojego Mannerbundu. Zajmowa\u0142 on miejsce w hierarchii powy\u017cej \u201eziemskiego wodza\u201d i by\u0142 punktem odwo\u0142ania w przypadku niesprawiedliwo\u015bci czy konfliktu w\u015br\u00f3d wolnych wojownik\u00f3w. Okazywali na po\u015bwi\u0119conych mu kapliczkach bro\u0144 w dok\u0142adnym odbiciu gestu, jakim oddawali ho\u0142d swojemu dow\u00f3dcy. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna go interpretowa\u0107 nawet jako pro\u015bb\u0119 o u\u015bwi\u0119cenie broni, kt\u00f3ra mog\u0142a otrzyma\u0107 za wstawiennictwem ducha sw\u00f3j w\u0142asny zas\u00f3b mocy. Poza zwi\u0119kszon\u0105 skuteczno\u015bci\u0105, narz\u0119dzie wojny uzyskiwa\u0142o w ten spos\u00f3b jak\u0105\u015b podmiotowo\u015b\u0107, a po d\u0142u\u017cszym u\u017cytkowaniu nawet imi\u0119 (st\u0105d we francuskich ju\u017c pie\u015bniach heroicznych mn\u00f3stwo pompatycznie nazwanego \u017celastwa). Z logiki tej wynika, \u017ce na uznanie osobowego charakteru, narz\u0119dzie musia\u0142o sobie zas\u0142u\u017cy\u0107 wiern\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 w\u0142a\u015bcicielowi\u2026 da\u0142o si\u0119 to jednak omin\u0105\u0107, poprzez wykorzystanie przy kreacji \u2013 chocia\u017cby w jelcu miecza lub przy kuciu ostrza \u2013 relikwii. W\u015br\u00f3d Frank\u00f3w najpopularniejsze by\u0142y domniemane gwo\u017adzie ze \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca, kt\u00f3re mia\u0142y nada\u0107 ostrzu moc zdoln\u0105 skrzywdzi\u0107 nawet boga, oraz oczywi\u015bcie w\u0142osy \u015bwi\u0119tych. Obecno\u015b\u0107 tak zacnych element\u00f3w w konstrukcji, pozwala\u0142a przej\u015b\u0107 bezpo\u015brednio do zachwytu tak\u0105\u017c broni\u0105 i nadania jej imienia natychmiast. Zachowa\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d Frank\u00f3w te\u017c szereg szcz\u0105tkowych wierze\u0144 oko\u0142owojennych, jakie sam chcia\u0142bym wyt\u0142umaczy\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 fortun\u0105<\/em> danych przedmiot\u00f3w: kije wojenne mia\u0142y z jej pomoc\u0105 wraca\u0107 do w\u0142a\u015bciciela, w\u0142\u00f3cznie rozbiera\u0107 wrog\u00f3w z pancerzy i d\u0142ugo zostawa\u0107 w ranach, podobnie\u017c he\u0142my chroni\u0142yby ca\u0142e cia\u0142o (nosz\u0105cy je wojownicy mogli i\u015b\u0107 do walki ca\u0142kiem nadzy). Wierzenie tego rodzaju mo\u017ce wyja\u015bnia\u0107, dlaczego armi\u0119 frankijsk\u0105 i inne zwi\u0105zane z ni\u0105 kulturowo wojska germa\u0144skie (Turyng\u00f3w czy Fryz\u00f3w) cechowa\u0142a du\u017ca dba\u0142o\u015b\u0107 o osobiste uzbrojenie, kt\u00f3re \u017co\u0142nierze regularnie piel\u0119gnowali i naprawiali po uszkodzeniach.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie nawet drobniejsze relikwie przenosi\u0142y w sobie chyba cz\u0119\u015b\u0107 fortuny<\/em> jak\u0105 \u00f3w \u015bwi\u0119ty (rozumiany jako wielki wojownik) musia\u0142 posiada\u0107 i kt\u00f3r\u0105 m\u00f3g\u0142 udost\u0119pni\u0107 swoim dru\u017cynnikom. Nie ujmowa\u0142o to autorytetu ziemskim wodzom, kt\u00f3rzy byli w takim uk\u0142adzie spo\u0142ecznym po\u015brednikami mi\u0119dzy swoimi towarzyszami broni i ich wsp\u00f3lnym patronem. Relacje te powtarza\u0142y si\u0119 od najni\u017cszych wojownik\u00f3w zarejestrowanych w \u017ar\u00f3d\u0142ach, do samego kr\u00f3la Frank\u00f3w, kt\u00f3rego bezpo\u015brednim patronem mia\u0142 by\u0107 sam Chrystus.<\/p>\n\n\n\n

Z dost\u0119pnych nam \u017ar\u00f3de\u0142 wynika, \u017ce relacje tego rodzaju mo\u017cna wywie\u015b\u0107 od dawniejszego zespo\u0142u obrz\u0119d\u00f3w na cze\u015b\u0107 Wodana. Musia\u0142 on by\u0107 patronem wojownik\u00f3w w rozumieniu \u015bcis\u0142ym (szale\u0144stwo wojny to bez ma\u0142a jego domena), ale te\u017c ustanowionym na \u0142amach tekstu sensie spo\u0142ecznym. Na frankijskiej srebrnej folii z Palatynatu przedstawiony zosta\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry poddaje sw\u00f3j miecz Wodanowi w s\u0142u\u017cebnym ge\u015bcie. Prawdopodobnie ca\u0142e rzesze Frank\u00f3w zwi\u0105zane by\u0142y z Bogiem Mordu poprzez ho\u0142d tego rodzaju. Mo\u017ce o tym \u015bwiadczy\u0107 ich zami\u0142owanie do wyobra\u017ce\u0144 tego b\u00f3stwa, a konkretniej masek. Wodan da\u0142 si\u0119 bowiem pozna\u0107 Germanom pod imieniem \u201eMaski\u201d [skand. Grimr, ang. Grim]. To jeden z jego rzadziej opisywanych atrybut\u00f3w, ale nies\u0142ychanie istotny dla dalszego wywodu. Frankijscy nobile ozdabiali swoje domy maskami, podobnymi w wyrazie do graficznych przedstawie\u0144 Wodana na bi\u017cuterii. Umieszczali ten wz\u00f3r r\u00f3wnie\u017c na swoich pasach oraz by\u0107 mo\u017ce wieszali na w\u0142\u00f3czniach, nim przyst\u0105pili do walki z grzbietu konia (przynajmniej tak uczyni\u0142 kr\u00f3l Childeryk w ko\u0144c\u00f3wce V wieku). Istotne, \u017ce nie zak\u0142adano ich w odr\u00f3\u017cnieniu od wzmiankowanych w \u017ar\u00f3d\u0142ach masek przodk\u00f3w czy bohater\u00f3w. By\u0142y to akcesoria kultowe, kt\u00f3rych t\u0142o spo\u0142eczne i zwi\u0105zek z imieniem boga, mog\u0105 wskazywa\u0107 na przynale\u017cno\u015b\u0107 do kultu Wodana.<\/p>\n\n\n\n

Jego wyraziste centrum w Galii, nale\u017ca\u0142oby moim zdaniem sytuowa\u0107 na podparyskim Montmartres [franc. G\u00f3rze M\u0119czennik\u00f3w]. G\u00f3ra ta pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach merowi\u0144skich pod nazw\u0105 \u201eMons Mercori\u201d [\u0142ac. G\u00f3ra Merkurego] \u2013 Merkury za\u015b to powszechna latynizacja boga Wodana. Dawniej by\u0142o to miejsce kultu druid\u00f3w, p\u00f3\u017aniej hellenistyczne. Po migracji Frank\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 tam nie tylko nowe ofiary, ale i wspomniane powy\u017cej maski. Kult w tym miejscu trwa\u0142 w najlepsze po chrystianizacji, zmieniaj\u0105c nazw\u0119 tylko dwukrotnie: najpierw na \u201eMons Mars\u201d, potem za\u015b na obecn\u0105. Terakotowe maski wci\u0105\u017c pozosta\u0142y akcesoriami kultowymi, dodano tylko do nich krzy\u017ce. W centrum obrz\u0119d\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 jednak \u201eludowa relikwia\u201d jak\u0105 by\u0142a ludzka g\u0142owa, najpewniej czaszka lub zasuszona na wz\u00f3r trofeum. Hagiografowie uznali j\u0105 za relikwi\u0119 \u015bw. Dionizego, kt\u00f3ry jak wiemy, dla swej wiary straci\u0142 g\u0142ow\u0119. Jednocze\u015bnie charakterystyka jego kultu, a tego miejsca w szczeg\u00f3lno\u015bci, ka\u017ce przypuszcza\u0107 istnienie korzeni si\u0119gaj\u0105cych g\u0142\u0119biej. Kult g\u0142\u00f3w i wiara w ich mistyczn\u0105 moc, to jedne z wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w religii celtyckiej na tle reszty Barbaricum. Istnieje wi\u0119c niema\u0142a szansa, \u017ce by\u0142o to sanktuarium, podtrzymywane od czasu druid\u00f3w… w\u0142a\u015bciwie po dzi\u015b dzie\u0144, chocia\u017c relikwia z g\u0142owy \u015bwi\u0119tego (po translacji w XIV w., gdy\u017c stara rozpad\u0142a si\u0119 ze staro\u015bci) znajduje si\u0119 obecnie w katedrze Notre Dame. Nale\u017cy tu konstatowa\u0107, \u017ce Frankowie uzupe\u0142nili ten o\u015brodek religijny w\u0142asnymi wyobra\u017ceniami; by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie od nich wyp\u0142yn\u0119\u0142a cho\u0107by my\u015bl, \u017ce relikwia z \u201eg\u0142owy \u015bw. Dionizego\u201d mia\u0142aby cudownie odpowiada\u0107 na pytania i dodawa\u0107 czcicielom m\u0105dro\u015bci. Jak zd\u0105\u017cy\u0142em zaznaczy\u0107 poprzednio, dostrzegam tu interesuj\u0105cy zwi\u0105zek z histori\u0105 nieszcz\u0119snego Mimira.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Emile Louis Picault, \u201eChlodwig”, 1890 r., ze zbior\u00f3w Muzeum Senatu Portugalii.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bractwo Wilk\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Specyficznym typem Mannerbundu by\u0142y bractwa zwierz\u0119ce. To wsp\u00f3lne dziedzictwo Indoeuropejczyk\u00f3w, kt\u00f3re prawdopodobnie odegra\u0142o niema\u0142\u0105 rol\u0119 w naszej ekspansji na terytoria Europy, Indii i Iranu. Na naszym kontynencie wymar\u0142y natomiast dopiero pod koniec XVII w., wraz ze \u015bmierci\u0105 ostatnich jawnych wilko\u0142ak\u00f3w. W perspektywie historycznej, bractwa te by\u0142y jeszcze mocniej sakralizowanymi zrzeszeniami wojowniczych m\u0119\u017cczyzn. Przybiera\u0142y unikatowe dla siebie (misteryjne) formy kultowe i wywar\u0142y olbrzymi wp\u0142yw na wierzenia innych lud\u00f3w, jakie napotykali. Przynale\u017c\u0105cy do\u0144 wojownicy ubierali futra dzikich zwierz\u0105t, aby potem walczy\u0107 r\u00f3wnie skutecznie, jak one same. Podczas walki zapadali w przes\u0142awny sza\u0142 bojowy \u2013 nie odr\u00f3\u017cniali przyjaci\u00f3\u0142 od wrog\u00f3w, we w\u015bciek\u0142o\u015bci gry\u017ali w\u0142asne tarcze, potrafili w ten spos\u00f3b powali\u0107 ca\u0142e szeregi pospolicie wyszkolonych przeciwnik\u00f3w. Krwawego fachu uczyli si\u0119 w grupie, podczas owianego tajemnic\u0105 procesu inicjacji, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce obejmowa\u0142 wykorzystanie: mistycznych trans\u00f3w, substancji psychoaktywnych i sui generis <\/em>psychiatrii. Najlepiej znanym rodzajem bractwa zwierz\u0119cego byli znani w\u015br\u00f3d German\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych berserkerzy [skand. Berserkir, czyli \u201enied\u017awiedzie koszule\u201d]; straszliwi samotnicy, s\u0142yn\u0105cy z kunsztu wojennego. Istnia\u0142y jednak ich odpowiedniki, kt\u00f3re spotyka\u0142o si\u0119 chyba powszechniej, a odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 obyczajami do wilk\u00f3w. Wszyscy byli blisko zwi\u0105zani z Wodanem, bogiem sza\u0142u oraz horroru wojny. Budowali z nim osobist\u0105 relacj\u0119, co wyr\u00f3\u017cnia\u0142o ich sk\u0105din\u0105d od kultu masowego.<\/p>\n\n\n\n

Musia\u0142a by\u0107 to formu\u0142a walki popularna w\u015br\u00f3d Frank\u00f3w, kt\u00f3rych ju\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o rzymskie oskar\u017cy\u0142o o popadanie w \u201ewilczy sza\u0142\u201d podczas walki. Ich jednostki szturmowe, walcz\u0105ce podczas W\u0119dr\u00f3wki Lud\u00f3w w zast\u0119pach germa\u0144skich, imperialnego Rzymu czy Hun\u00f3w, mia\u0142y przed walk\u0105 dziko skowycze\u0107 i nie\u015b\u0107 do walki \u201esztandary\u201d z wizerunkiem wilk\u00f3w. Rekonstrukcja j\u0119zykowa pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce nazywali si\u0119 by\u0107 mo\u017ce \u201eWolfhednere\u201d [frank. wilcze p\u0142aszcze]. Ich szko\u0142a walki wypad\u0142a chyba z mody po uspokojeniu si\u0119 sytuacji geopolitycznej, gdy\u017c jeszcze przed chrystianizacj\u0105, wzmianki na ten temat gwa\u0142townie cichn\u0105. Radykalna metoda walki i towarzysz\u0105cy jej kompleks religijny, odchodzi\u0142 powoli do lamusa. Kto wie, istnieje przecie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce to przez silne zwi\u0105zki z ekstatycznym kultem Wodana, nie mogli Wolfhednere przyj\u0105\u0107 nawet powierzchownej chrystianizacji, co stawia\u0142oby ich w opozycji do ca\u0142ej reszty spo\u0142ecze\u0144stwa… na czele z monarchi\u0105 frankijsk\u0105. Nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce byli to wolni, uzbrojeni po z\u0119by ludzie, \u017cyj\u0105cy wojn\u0105 i bez mocnego osadzenia w pokojowym spo\u0142ecze\u0144stwie. St\u0105d w\u015br\u00f3d ka\u017cdego ludu germa\u0144skiego, gdzie takie formacje dotrwa\u0142y do \u015bredniowiecza (Frankowie, Alemanowie i Skandynawowie), zachodzi stopniowe wypchni\u0119cie bractw zwierz\u0119cych poza nawias \u017cycia spo\u0142ecznego. Stawali si\u0119 coraz rzadsi i je\u015bli nie wzi\u0105\u0142 ich pod skrzyd\u0142a obdarzony fortun\u0105 <\/em>w\u0142adyka, pozostawa\u0142o im zarabia\u0107 na \u017cycie bandytyzmem. Nieprzypadkowo w kulturze frankijskiej, podobnie jak wielu innych, wyraz \u201ewilk\u201d by\u0142 synonimem s\u0142owa \u201ebanita\u201d. Wojownik zwierz\u0119cy, nie inaczej ni\u017c sam zwierz, sta\u0142 si\u0119 istot\u0105 wyj\u0119t\u0105 spod prawa.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna by\u0142o przewidywa\u0107, \u017ce taka sytuacja nie mo\u017ce trwa\u0107 d\u0142ugo i ostracyzm spowodowa\u0142by zanikni\u0119cie Wolfhednere. Nic bardziej mylnego! Od momentu masowego osiedlenia Frank\u00f3w w Galii, grupy takie przetrwa\u0142y blisko stulecie i nawet na pocz\u0105tku VII w. by\u0142y swoistym problemem dla monarchii. Lud zapami\u0119ta\u0142 je w przezwiskach (Chedin, Wolfhedin, lub Bero w przypadku nied\u017awiedzia) wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych zapewne w pierwszym pokoleniu osiedlonych weteran\u00f3w. P\u00f3\u017aniej oczywi\u015bcie tyczy\u0142o si\u0119 to raczej ich potomk\u00f3w. Dzia\u0142ali oni w konspiracji, w\u015br\u00f3d bezdro\u017cy, a jednak na tyle aktywnie, by zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 samego papie\u017ca. St\u0105d Grzegorz Wielki pisa\u0142 w swojej korespondencji z 597 r. o Frankach, kt\u00f3rzy na wsi sk\u0142adali poga\u0144skie ofiary, \u201enosz\u0105c zwierz\u0119ce \u0142by na g\u0142owach\u201d. Tymczasem jego imiennik, biskup Grzegorz z Tours, wzmiankowa\u0142 o sk\u0142adaniu przysi\u0105g na zwierz\u0119ce g\u0142owy. Mo\u017cna interpretowa\u0107 to dwojako. Istotnie s\u0142owa te mog\u0142y dotyczy\u0107 owych bractw, kt\u00f3re potencjalnie wci\u0105\u017c mog\u0142y organizowa\u0107 inicjacje i zaprzysi\u0119\u017cenia przed obliczem swoich dzikich patron\u00f3w. Osobi\u015bcie twierdz\u0119 jednak, \u017ce r\u00f3wnie prawdopodobnie mog\u0142y one by\u0107 niezr\u0119cznym, chrze\u015bcija\u0144skim uj\u0119ciem b\u00f3stw rodowo-plemiennych, kt\u00f3re nierzadko przyjmowa\u0142y w kulcie zoomorficzne kszta\u0142ty (starczy wspomnie\u0107 z\u0142oty \u0142eb byka, jaki pochowano wraz z Childerykiem). Trudno to dzisiaj rozs\u0105dzi\u0107, podobnie jak osobliwe informacje na temat prawie zapomnianych grup, mniej popularnych ni\u017c wilki i nied\u017awiedzie. Je\u015bli faktycznie \u2013 jak s\u0105dzi wojskoznawca Michael Speidel \u2013 istnia\u0142y w\u015br\u00f3d Frank\u00f3w r\u00f3wnie\u017c bractwa \u0142asic czy koz\u0142\u00f3w, to zosta\u0142y po nich niemal\u017ce popio\u0142y; gar\u015b\u0107 przezwisk, emblemat\u00f3w i zdobie\u0144 na he\u0142mach…<\/p>\n\n\n\n

Po om\u00f3wieniu zwyczaj\u00f3w, jakie by\u0142y domen\u0105 osobliwie rozumianego stanu wojowniczego, przyjdzie nam pochyli\u0107 si\u0119 nad tym, co poszukiwacze prze\u017cytk\u00f3w poga\u0144skich lubi\u0105 najbardziej \u2013 nad warstwami ludowymi. Im w\u0142a\u015bnie po\u015bwi\u0119cona b\u0119dzie kolejna, ostatnia ju\u017c cz\u0119\u015b\u0107 tego cyklu.<\/a><\/p>\n\n\n\n

BIBLIOGRAFIA<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Motorem nap\u0119dowym ekspansji i migracji Frank\u00f3w, podobnie jak wszystkich innych germa\u0144skich plemion okresu w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w, byli ich wojownicy. Zdeterminowane, wysoce mobilne i przedsi\u0119biorcze grupy m\u0119\u017cczyzn, pod\u0105\u017ca\u0142y za charyzmatycznymi wodzami, kt\u00f3rym przysi\u0119gali wierno\u015b\u0107 w quasi-religijnym otoczeniu. Takie grupy nazywamy z niemiecka Mannerbundami, co wydaje si\u0119 brzmieniem zas\u0142u\u017conym, s\u0105dz\u0105c po tym, sk\u0105d wi\u0119kszo\u015b\u0107 takowych wyw\u0119drowa\u0142a. Oczywi\u015bcie podczas migracji cz\u0142onkowie grup wojennych brali za sob\u0105 rodziny, wozy z dobytkiem b\u0105d\u017a byd\u0142o, jednak sami zawsze szli przodem; spoczywa\u0142 na nich ci\u0119\u017car nie tylko obrania kierunku, ale te\u017c neutralizacji wszelkich zagro\u017ce\u0144 i bie\u017c\u0105cego negocjowania z napotkanymi podmiotami politycznymi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":350,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,22,14],"tags":[],"class_list":["post-349","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-popularnonaukowe","category-przezytki-starogermanskie","category-religia-germanska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=349"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":385,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/349\/revisions\/385"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/350"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}