{"id":371,"date":"2024-05-27T09:49:45","date_gmt":"2024-05-27T09:49:45","guid":{"rendered":"https:\/\/harug.pl\/?p=371"},"modified":"2024-07-13T21:00:05","modified_gmt":"2024-07-13T21:00:05","slug":"przezytki-starogermanskie-wsrod-frankow-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/2024\/05\/27\/przezytki-starogermanskie-wsrod-frankow-czesc-3\/","title":{"rendered":"Prze\u017cytki starogerma\u0144skie w\u015br\u00f3d Frank\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 3."},"content":{"rendered":"\n

Lawrence Alma-Tadema, \u201eWenancjusz Fortunat czyta swoje poematy Radegundzie VI i ksieni zakonu w Poitiers”, 1850 r., Leeuwarden.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Friduom<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z archeologicznego punktu widzenia, zmian\u0119 wyznania u ludno\u015bci na danym terytorium mo\u017cna ustali\u0107 poprzez analiz\u0119 miejsc \u015bwi\u0119tych. Strona, kt\u00f3ra przegra\u0142a w konkurencji, zwyczajnie traci\u0142a na popularno\u015bci. Jej \u015bwi\u0105tynie by\u0142y zaniedbywane, ubo\u017csze w ofiary, nierzadko celowo niszczone. Czytelnicy obeznani z niniejsz\u0105 seri\u0105 artyku\u0142\u00f3w s\u0105 zapewne \u015bwiadomi, \u017ce w ich miejsce powstawa\u0142y potem centra kultowe nowego hegemona. Oto sytuacja opisana ju\u017c na wszystkie strony w literaturze skupiaj\u0105cej si\u0119 na si\u0142owej ekspansji religijnej (chrystianizacji, islamizacji czy buddyzacji), kt\u00f3ra nabiera zgo\u0142a innego kolorytu w regionach bardziej zr\u00f3\u017cnicowanych religijnie, bez binarnego nawr\u00f3cenia od-do. Za modelowy przyk\u0142ad takiego uk\u0142adu mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107, moim skromnym zdaniem, Galia pod rz\u0105dami Merowing\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142istnia\u0142o tam przynajmniej pi\u0119\u0107 wyzna\u0144 tradycyjnych i podobna ilo\u015b\u0107 od\u0142am\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, we wcale nieoczywistych proporcjach ludno\u015bci. Religie germa\u0144ska, celtycka oraz helle\u0144ska, dominowa\u0142y w stosownych sobie prowincjach. W niedobitkach przetrwa\u0142y religie misteryjne, kulty Mitry oraz Izydy, ukrywaj\u0105ce si\u0119 nawet w podziemiach czynnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w! Rzymska ortodoksja chrze\u015bcija\u0144ska by\u0142a reprezentowana w\u015br\u00f3d uczonych oraz mnich\u00f3w, podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miast oraz szlachty opowiada\u0142a si\u0119 za \u201egallika\u0144skim chrze\u015bcija\u0144stwem\u201d (adaptowanym do peryferyjnego po\u0142o\u017cenia, uznaj\u0105cym Kr\u00f3la Frank\u00f3w za g\u0142\u00f3wny autorytet religijny w miejsce papie\u017ca). Miejscami wci\u0105\u017c trwa\u0142y herezje, arianizm czy pryscylianizm, kt\u00f3re przy ogromnym przyzwoleniu wojowniczej elity, mog\u0142y d\u0142ugo szerzy\u0107 si\u0119 bezkarnie. W stereotypowych funkcjach istnieli tam tak\u017ce \u017bydzi, ale nie mieli oni \u017cadnego chyba udzia\u0142u w omawianych tutaj zjawiskach. Starczy powiedzie\u0107, \u017ce mozaika taka, zauwa\u017calna okiem badacza, mocno r\u00f3\u017cni si\u0119 od podr\u0119cznikowej binarno\u015bci w duchu \u201eChlodwig zasta\u0142 Gali\u0119 poga\u0144sk\u0105, a zostawi\u0142 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105\u201d. Moja praca w ko\u0144cz\u0105cym si\u0119 tutaj tryptyku artyku\u0142\u00f3w polega\u0142a na wy\u0142owieniu spo\u015br\u00f3d tej mieszanki element\u00f3w starogerma\u0144skich, kt\u00f3re przetrwa\u0142y zmiany w trakcie istnienia Frank\u00f3w jako oddzielnej wsp\u00f3lnoty, przed narodzinami Francji jak\u0105 znamy i kochamy. Metod\u0105 weryfikacji by\u0142a om\u00f3wiona we wst\u0119pie selekcja geograficzna na podstawie domniemanego osadnictwa germa\u0144skiego, ale w podobnym stopniu por\u00f3wnania z innymi ludami tej grupy kulturowej. Trze\u017awe opieranie si\u0119 na tej metodzie oka\u017ce si\u0119 decyduj\u0105ce, kiedy pochylimy si\u0119 nad prze\u017cytkami poga\u0144skimi w nizinach spo\u0142ecznych. Mamy tu bowiem najwi\u0119cej przes\u0142anek w kt\u00f3rych mo\u017cemy przebiera\u0107, jednak s\u0105 to te\u017c wzmianki najm\u0119tniejsze i nierzadko, najbardziej zwodnicze. Zacznijmy zatem od podstaw.<\/p>\n\n\n\n

Rodzina frankijska w interesuj\u0105cym nas okresie nie zna\u0142a ju\u017c formacji rodowo-plemiennej, podobnej do longobardzkiej czy burgundzkiej farii. Jej instytucje w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn zast\u0105pi\u0142 w du\u017cej mierze Mannerbund, tymczasem dla kobiet wysoka pozycja w rodzinie by\u0142a chyba wystarczaj\u0105ca. Najwy\u017csza presti\u017cem kobieta, najcz\u0119\u015bciej \u017cona gospodarza (wbrew stereotypom w indoeuropejskich spo\u0142ecze\u0144stwach przednowo\u017cytnych o pozycji w rodzie nie decydowa\u0142o starsze\u0144stwo, raczej sprawno\u015b\u0107 oraz p\u0142odno\u015b\u0107), by\u0142a osob\u0105 decyzyjn\u0105 odno\u015bnie religii. Decydowa\u0142a o tym, jakie obrz\u0119dy cykliczne obchodzi\u0142o domostwo, oraz jak chowani byli jego cz\u0142onkowie po \u015bmierci. Nie dziwi zatem fakt, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 podj\u0105\u0142 wiele stara\u0144, aby zaagitowa\u0107 kobiety na rzecz chrze\u015bcija\u0144stwa, oferuj\u0105c im w formule gallika\u0144skiej du\u017co swobody i atrakcyjnych form ekspresji. Dla kobiet otwarte by\u0142y presti\u017cowe klasztory, r\u00f3wne rang\u0105 tym m\u0119skim, patronat biskupi dla artystek, a tak\u017ce \u015bcie\u017cka mistyczna. Trzeba jednak powiedzie\u0107, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od germa\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w Italii, Frankijki postawi\u0142y indoktrynacji znacznie wi\u0119kszy op\u00f3r. Wszelkie analizy chrystianizacji pod rz\u0105dami Merowing\u00f3w notuj\u0105, \u017ce \u017cycie domowe oraz poch\u00f3wki kobiece, ulega\u0142y presji nad wyraz wolno, nawet synkretyzm przyjmuj\u0105c z pewnym op\u00f3\u017anieniem wzgl\u0119dem m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n

Centralnym zwyczajem rodzinnym by\u0142o tzw. Wasserweihe. Do rodziny starogerma\u0144skiej, jak w wielu kulturach tradycyjnych, mo\u017cna by\u0142o przyjmowa\u0107 pospo\u0142u ludzi doros\u0142ych i dzieci. R\u00f3wnie\u017c legalnie narodzone potomstwo nale\u017ca\u0142o \u201eprzyj\u0105\u0107\u201d, poprzez uznanie praw do dziedziczenia, oraz nadanie imienia. W\u015br\u00f3d Frank\u00f3w czyniono to tradycyjnie dziesi\u0105tego dnia po narodzinach, poprzez \u201eokazanie\u201d niemowl\u0119cia g\u0142owie rodu. \u017bona gospodarza publicznie przedstawia\u0142a swojemu m\u0119\u017cowi kandydata, podczas gdy ten rytualn\u0105 formu\u0142\u0105 uznawa\u0142 go za cz\u0142onka rodziny. Potem \u017cona kropi\u0142a wod\u0105 ich oboje, siebie sam\u0105, oraz grup\u0119 \u015bwiadk\u00f3w. We wczesnym \u015bredniowieczu nie musieli to by\u0107 nawet ludzie \u2013 rytua\u0142 ten m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 \u201erodzicami chrzestnymi\u201d tak\u017ce wichty (duchy \u017cyj\u0105ce w przyrodzie) lub \u015bwi\u0119tych, je\u015bli kropla spadnie na wyniesion\u0105 w tym celu relikwi\u0119. Tworzy\u0142o to mi\u0119dzy podmiotami wi\u0119\u017a duchow\u0105, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a im \u017cy\u0107 w u\u015bwi\u0119conym szacunku, pokoju i mi\u0142o\u015bci. Ka\u017cdy z Czytelnik\u00f3w domy\u015bla si\u0119 chyba, dlaczego obrz\u0119dowo\u015b\u0107 tego rodzaju zosta\u0142a b\u0142yskawicznie zaw\u0142aszczona przez chrze\u015bcijan. Jednocze\u015bnie oryginalno\u015b\u0107 zjawiska \u2013 znawca tematu Joseph Lynch sytuuje je bli\u017cej starorzymskich rytua\u0142\u00f3w adopcji i patronatu, ni\u017ali chrztu \u2013 podobnie jak umiarkowanie dostatnie por\u00f3wnania ze Skandynawii, ka\u017c\u0105 nam przypuszcza\u0107 germa\u0144skie pochodzenie tego zbioru wierze\u0144. Nie nale\u017cy jednak ukrywa\u0107, \u017ce wielowiekowa blisko\u015b\u0107 Imperium Romanum i jego rozliczne interakcje z Frankami, pozosta\u0142y bez wp\u0142ywu na \u017cycie duchowe tego ludu. Osobi\u015bcie interpretowa\u0142bym frankijskie Wasserweihe jako prosty, germa\u0144ski zwyczaj, rozbudowany przez romanizacj\u0119, a ostatecznie zakamuflowany pod p\u0142aszczykiem zbie\u017cnej idei chrztu. Trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przyjmowanie poprawnego chrztu rzymskiego mia\u0142o znaczenie spo\u0142eczne; czyni\u0142y tak elity w nie\u015bwiadomej chyba opozycji do \u201eludowego chrztu\u201d kt\u00f3ry by\u0142 dla nich w z\u0142ym gu\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Ceremonia wiejska odbywa\u0142a si\u0119 w najbli\u017cszym rodzinie \u015bwi\u0119tym miejscu [\u0142ac. fanum], kt\u00f3re bywa\u0142y naprawd\u0119 r\u00f3\u017cnorodne. Migruj\u0105cy Frankowie przej\u0119li sanktuaria Celt\u00f3w en masse<\/em>, p\u0142ynnie ustanawiaj\u0105c w\u0142asne w tych samych miejscach i najwyra\u017aniej nie utrudniaj\u0105c niczego tubylcom. Oznacza\u0142o to rzecz jasna \u015bwi\u0119te g\u00f3ry, zbiorniki wodne i gaje, jakie ozdabia\u0142y Gali\u0119 w ca\u0142ej jej okaza\u0142o\u015bci. Wsp\u00f3\u0142praca przynios\u0142a im ograniczone, ale intryguj\u0105ce intelektualnie owoce. Dla przyk\u0142adu hagiograficzne \u017cywoty \u015bw. Marcina, uznawanego przecie\u017c za wojowniczego i przebieg\u0142ego czarownika, czerpi\u0105 w du\u017cej mierze charakterystyk\u0119 od celtyckiego Myrddina (Merlina). \u00d3w natomiast wydaje si\u0119 by\u0107 blisko zwi\u0105zany z bogami takimi jak Lug czy Mannan. \u0179r\u00f3d\u0142a z niezbyt zasiedlonej przez Frank\u00f3w, \u015brodkowo-zachodniej cz\u0119\u015bci kraju, po\u015bwiadczaj\u0105 ekspresj\u0119 kultu \u015bw. Marcina w formie poga\u0144sko-celtyckiej, co pozwoli\u0142o mi przez kontrast \u0142atwiej wyszczeg\u00f3lni\u0107 germa\u0144skie elementy na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie. Warto jednak doda\u0107, \u017ce niezaprzeczalne podobie\u0144stwa mi\u0119dzy Lugiem, Merlinem, Wodanem a \u015bw. Marcinem, mog\u0105 po g\u0142\u0119bszej analizie rzuci\u0107 nowe \u015bwiat\u0142o na wzajemne relacje mi\u0119dzy Tradycjami.<\/p>\n\n\n\n

Nap\u0142ywowi Germanie ochoczo korzystali z hellenistycznych o\u015brodk\u00f3w religijnych, o\u017cywiaj\u0105c na nowo podupad\u0142e raczej dianajony (kaplice Diany). Pod tym imieniem dostrzegali jednak inn\u0105 bogini\u0119, ni\u017c ludno\u015b\u0107 zromanizowana. Diana Frank\u00f3w by\u0142a postaci\u0105 do\u015b\u0107 pos\u0119pn\u0105: nieu\u0142askawiona sprowadza\u0142a na \u015bmiertelnik\u00f3w ob\u0142\u0119d i zaraz\u0119, panowa\u0142a nad ksi\u0119\u017cycem, za\u015b po nocnym niebie prowadzi\u0142a Dziki Gon. Jej straszliwy orszak zbiera\u0142 wtedy ofiary, zostawiane na noc na o\u0142tarzach lub w gospodarskim obej\u015bciu. Nale\u017ca\u0142o si\u0119 jednak wystrzega\u0107, aby nie stan\u0105\u0107 z nim twarz\u0105 w twarz, gdy\u017c oznacza\u0142o to si\u0142owe wcielenie do \u015bwity bogini. Okupiona podarkami, pomaga\u0142a jedynie kobietom, dla kt\u00f3rych regulowa\u0142a kwestie p\u0142odno\u015bciowe (cykle miesi\u0119czne i stabilno\u015b\u0107 ci\u0105\u017cy, u\u0142atwia\u0142a porody, etc.). W niewielkim stopniu przypomina\u0142a dla Frank\u00f3w znan\u0105 nam bogini\u0119 \u0142owiectwa i dziczy, pani\u0105 zwierz\u0105t nieudomowionych. Mo\u017cemy podejrzewa\u0107, \u017ce jest to zlatynizowane imi\u0119 Friji, \u017cony Wodana, kt\u00f3ra przez bliskie powi\u0105zanie z m\u0119\u017cem przejmowa\u0142a miejscami jego \u015bmiertelno-szale\u0144cz\u0105 domen\u0119. Wierzenia na jej temat by\u0142y niew\u0105tpliwie bardzo bogate \u2013 stanowi\u0142y fundament dla rozwoju europejskich czarownic, kt\u00f3re ju\u017c pod rz\u0105dami Karoling\u00f3w odkry\u0142y, \u017ce do Dzikiego Gonu mo\u017cna do\u0142\u0105czy\u0107 przej\u015bciowo i wkupi\u0107 si\u0119 w dalekoid\u0105ce \u0142aski Bogini. \u017beby jednak opisa\u0107 rol\u0119 tej postaci w wierzeniach czarownic lub German\u00f3w, potrzebny by\u0142by dedykowany temu, oddzielny artyku\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Z dokumentacji ko\u015bcielnej wynika, \u017ce poganie frankijscy cz\u0119sto wykorzystywali pos\u0105gi kultowe innych wyzna\u0144, uto\u017csamiaj\u0105c je z w\u0142asnymi bogami. Wielkie, kamienne figury stworzone przez hellenist\u00f3w, popada\u0142y w chrze\u015bcija\u0144skim pa\u0144stwie w zapomnienie, przed kt\u00f3rym uratowa\u0142a je niejako germa\u0144ska fala migracji. By\u0142oby wi\u0119c do\u015b\u0107 zwyk\u0142ym widokiem, spotka\u0107 na wsi merowi\u0144skiej grupy czcz\u0105ce pos\u0105gi Herkulesa jako Thunara, czy Merkurego jako Wodana. Mo\u017cnow\u0142adcy dok\u0142adali stara\u0144, aby stosownie je przyozdobi\u0107, nie szcz\u0119dz\u0105c przy tym metali szlachetnych. Podobnie jak u Grek\u00f3w, chyba tak\u017ce u Frank\u00f3w bogactwa za\u0142o\u017cone na pos\u0105g boga by\u0142y jego w\u0142asno\u015bci\u0105 (nie \u015bwi\u0105tyni ani kap\u0142an\u00f3w), tote\u017c raz ofiarowane zdobi\u0142y podobizn\u0119 i nie mog\u0142y zosta\u0107 naruszone. Mniejsze z nich lokowano w rezydencjach mo\u017cnych, kt\u00f3rzy chronili je swoim presti\u017cem przed interwencjami kleru. W najdawniejszym okresie mia\u0142y one honorowe miejsce w g\u0142\u00f3wnym hallu frankijskiej willi, potem za\u015b stopniowo spychano je do pomieszcze\u0144 gospodarczych, zw\u0142aszcza spichlerzy.<\/p>\n\n\n\n

Frankowie znali dwa rodzaje Skarb\u00f3w rytualnych, s\u0142u\u017c\u0105cych do przyzywania i komunikacji z duchami. Mieli na nie osobne, specjalistyczne okre\u015blenia, kt\u00f3re utracili\u015bmy z up\u0142ywem czasu (osta\u0142a si\u0119 po nich tylko opisowa latynizacja). Jedne by\u0142y prostsze i nieantropomorficzne, takie jak drewniane s\u0142upy, unikatowe kamienie lub g\u0142owy zwierz\u0119ce. Drugie przedstawia\u0142y wprost bog\u00f3w, wyciosanych w drewnie b\u0105d\u017a kamieniu. Nie wiemy jakie rozgraniczenie teologiczne nios\u0142a za sob\u0105 ta klasyfikacja, ale stanowi ona wdzi\u0119czne potwierdzenie istnienia takich artefakt\u00f3w w omawianej kulturze. Ubodzy Frankowie czcili przedstawienia bog\u00f3w przypominaj\u0105ce nieco lalki: niekt\u00f3re by\u0142y uszyte z materia\u0142u jak pacynki, inne powstawa\u0142y poprzez przydanie ludzkich cech \u201ep\u0142odom rolnym\u201d (por\u00f3wnanie etnologiczne przywo\u0142uje tu na my\u015bl powszechne ucz\u0142owieczenie ostatniego snopa \u015bci\u0119tego w czasie \u017cniw itp. obyczaje). By\u0142y te\u017c pos\u0105\u017cki duch\u00f3w wykonywane z chleba, co do kt\u00f3rych domy\u015blam si\u0119 jedynie, \u017ce nie pe\u0142ni\u0142y swojej funkcji zbyt d\u0142ugo. Wszystkie trzy opisane wy\u017cej rodzaje s\u0105 potwierdzone u schrystianizowanych na poz\u00f3r Frank\u00f3w i ca\u0142kiem poga\u0144skich Sas\u00f3w. Figura z ciasta natomiast znajduje swoje echo jedynie w niemieckim (notowanym od XI w.!) kulcie kobold\u00f3w. By\u0142y to duchy domowe, kt\u00f3rych podobizn\u0119 wypiekano, aby z\u0142o\u017cy\u0107 jej ofiary z \u017cywno\u015bci, co sprowadza\u0142o na rodzin\u0119 dobrobyt. Istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce podobny zwyczaj mia\u0142 na my\u015bli klasztorny skryba, opisuj\u0105cy \u201eszata\u0144skie wybryki\u201d Frank\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Karoli\u0144ska broszka z Maschen, IX w. Przedstawia kobiet\u0119 z symbolem lunarnym na g\u0142owie, przypominaj\u0105cym aureol\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c lunul\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Gelikhaidu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podczas frankijskich obrz\u0119d\u00f3w religijnych nie stosowa\u0142a si\u0119 hierarchia rodziny ani Mannerbundu, wszyscy uczestnicy byli wobec siebie r\u00f3wni (co z oburzeniem notowali ludzie pi\u00f3ra tamtej epoki). Znaj\u0105c chocia\u017c powierzchownie spo\u0142ecze\u0144stwa poga\u0144skie \u015bmiem twierdzi\u0107, \u017ce by\u0142o to pewne nadu\u017cycie, ale na pewno mo\u017cemy uzna\u0107 za fakt nast\u0119puj\u0105ce stwierdzenie: \u015bwi\u0119te okoliczno\u015bci pozwala\u0142y zrzuci\u0107 z siebie wiele rygor\u00f3w wynikaj\u0105cych z pozycji spo\u0142ecznej. Na wydarzenie zapraszani byli wszyscy ch\u0119tni, odbywa\u0142o si\u0119 ono jawnie, a by\u0142o przy tym niebywale otwarte. Na tyle, \u017ce chrze\u015bcijanie cz\u0119sto… nie rejestrowali go w og\u00f3le jako ceremonia\u0142u religijnego. Podczas edukacji ko\u015bcielnej, trzeba by\u0142o galijskich katechumen\u00f3w specjalnie instruowa\u0107, czego w\u0142a\u015bciwie maj\u0105 si\u0119 wystrzega\u0107 na poga\u0144skich obrz\u0119dach. Istnia\u0142o bowiem istotne ryzyko, \u017ce wezm\u0105 w takich udzia\u0142 i nie zauwa\u017c\u0105, \u017ce to inna religia. Nie \u015bwiadczy to oczywi\u015bcie o sekularyzmie dawnych German\u00f3w, ale stanowi dwoisty argument w innych kwestiach. Po pierwsze, religia starogerma\u0144ska po wielkiej w\u0119dr\u00f3wce lud\u00f3w zla\u0142a si\u0119 nieodwracalnie z chrze\u015bcija\u0144stwem, gdzie na prowincji naprawd\u0119 trudno by\u0142o odr\u00f3\u017cni\u0107 plebejsk\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107 od prze\u017cytku poga\u0144skiego, nawet zaprawionym misjonarzom. Drugi wniosek p\u0142ynie oczywi\u015bcie na temat paradygmatu: musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce p\u00f3\u017aniejsze pokolenia chrze\u015bcija\u0144skich odkrywc\u00f3w, podobnie interpretowa\u0142y bardziej d\u0142ugotrwa\u0142e religie tradycyjne. Wr\u0119cz autorytety ko\u015bcielne klasyfikowa\u0142y dawniej konfucjanizm czy buddyzm jako \u201efilozofie\u201d, kt\u00f3re w zasadzie nie by\u0142y sprzeczne z katolicyzmem. Wynika\u0142o to z gruntownego okopania si\u0119 w otoczeniu abrahamicznym, przez co jedynie monoteizm jawi\u0142 si\u0119 jako potencjalna konkurencja. Po dzi\u015b dzie\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142a chrze\u015bcija\u0144skie, nawet w religioznawstwie, uwa\u017caj\u0105 za wyznacznik bycia religi\u0105 m.in. \u201ewiar\u0119 w jednego najwy\u017cszego boga, kt\u00f3ry stworzy\u0142 \u015bwiat\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ofiarowania czyniono w du\u017cej mierze u\u017cytkowo, zbieraj\u0105c spo\u0142eczno\u015b\u0107 w celu m.in. u\u015bwi\u0119cenia amulet\u00f3w, pob\u0142ogos\u0142awienia nowozbudowanego domu, odprawienia wr\u00f3\u017cb. Sk\u0142adano je poprzez wrzucanie do ognia lub do\u0142\u00f3w ofiarnych. Nieliczne z nich mog\u0142y by\u0107 olbrzymie i u\u017cytkowane przez stulecia, jak celto-germa\u0144skie stanowisko z okolic Tournai, gdzie pokolenia ludzi wrzuca\u0142y do do\u0142\u00f3w ofiarne zwierz\u0119ta gospodarcze. Po chrystianizacji za\u015b, wrzucano je nadal, po\u015bwi\u0119caj\u0105c ca\u0142e miejsce pami\u0119ci \u015bw. Genowefy (starczy doda\u0107, \u017ce \u017cywot opisuj\u0105cy t\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 powsta\u0142 wieleset lat p\u00f3\u017aniej, dla usprawiedliwienia gorliwego kultu ludowego). Tego rodzaju stanowiska, podobnie jak wo\u0142y wo\u017c\u0105ce po kraju pe\u0142nych fortuny <\/em>Merowing\u00f3w, mog\u0142y by\u0107 zaopatrywane przez byd\u0142o \u015bwi\u0105tynne. By\u0142o ono trzymane przynajmniej na dw\u00f3ch stanowiskach, gdzie dawniej zromanizowani Celtowie prowadzili kult swojego Merkurego. Po chrystianizacji jedno po\u015bwi\u0119cono \u015bw. Julianowi \u2013 swoj\u0105 drog\u0105 pe\u0142ni\u0105cemu rol\u0119 psychopompa oraz smokob\u00f3jcy \u2013 natomiast drugie \u015bw. Hilaremu, postaci m\u0105drego starca, kt\u00f3ry mia\u0142 naucza\u0107 \u015bw. Marcina magii (oraz, rzecz jasna, pobo\u017cno\u015bci!). Najcz\u0119\u015bciej jednak \u201etrzod\u0105 \u015bwi\u0105tynn\u0105\u201d nie by\u0142y krowy, tylko \u015bwinie, \u017cyj\u0105ce w oddelegowanych do tego gajach, a przypominaj\u0105ce bardziej wsp\u00f3\u0142czesne dziki. Nie powinno zaskakiwa\u0107, \u017ce mimo braku semickich uprzedze\u0144 wobec wieprzowiny, Frankowie uwa\u017cali krowy za szlachetniejsze ofiary.<\/p>\n\n\n\n

Obok po\u015bwi\u0119cenia d\u00f3br bogom, nawet bardziej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142a zrytualizowana uczta, dzielenie wsp\u00f3lnego jad\u0142a i napoju, bez r\u00f3\u017cnicowania go\u015bci pod\u0142ug stanu, przy akompaniamencie muzyki. Nie s\u0105 wzmiankowane \u017cadne instrumenty, mo\u017cna wi\u0119c za\u0142o\u017cy\u0107 bezpiecznie, \u017ce podobnie jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni poganie, pie\u015bni \u015bpiewano a cappella<\/em>. Mia\u0142oby to wiele sensu, zwa\u017cywszy na charakter germa\u0144skiej pie\u015bni heroicznej, rozwijaj\u0105cej si\u0119 w du\u017cej mierze na terenie Galii (Pie\u015b\u0144 o Nibelungach, opowie\u015bci o Teodoryku Wielkim, etc.); by\u0142a ona w wi\u0119kszym stopniu kreatywn\u0105 melorecytacj\u0105, ni\u017ali popisem kunsztu wokalnego. Popularnym czasem na odprawienie blotu by\u0142 sobotni wiecz\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z g\u0142\u00f3wnych miejsc poga\u0144skich celebracji by\u0142 lokalny cmentarz. Podczas migracji, Frankowie nad wyraz cz\u0119sto uznawali celtyckie miejsca poch\u00f3wku za w\u0142asne, trzymaj\u0105c si\u0119 z dala od chrze\u015bcija\u0144skich b\u0105d\u017a zromanizowanych nekropolii (kt\u00f3re, je\u015bli wierzy\u0107 tekstom z epoki, do\u015b\u0107 powszechnie rabowali). Istnia\u0142o spo\u0142eczne rozgraniczenie, uznaj\u0105ce germa\u0144skie oraz celtyckie jamy grobowe za nienaruszalne, kt\u00f3re nie chroni\u0142o w ten spos\u00f3b pozosta\u0142ych poch\u00f3wk\u00f3w. Kiedy Frankowie byli zmuszeni utworzy\u0107 w\u0142asny cmentarz, organizowali go przy dochowaniu dw\u00f3ch podstawowych regu\u0142. Po pierwsze, musia\u0142 by\u0107 umieszczony na wzniesieniu wzgl\u0119dem osady. Drugim warunkiem by\u0142a obecno\u015b\u0107 bie\u017c\u0105cej wody, rzeki lub strumienia. Celtowie r\u00f3wnie\u017c respektowali te tabuiczne przykazania, jednak mniej konsekwentnie od German\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna z tej dog\u0142\u0119bnie naukowej informacji wyci\u0105gn\u0105\u0107 kolejne, zgo\u0142a prostsze wnioski nt. wiary w \u017cycie pozagrobowe… chocia\u017c jak wiemy, nie s\u0105 to kwestie pewne. Frankowie uznawali by\u0107 mo\u017ce swoich zmar\u0142ych za wywy\u017cszonych wzgl\u0119dem \u017cyj\u0105cych, co podkre\u015bla\u0142aby ich wizualnie wy\u017csza pozycja na wzg\u00f3rzu lub zboczu g\u00f3ry. By\u0107 mo\u017ce lokowali r\u00f3wnie\u017c \u015bwiat umar\u0142ych jako metafizycznie \u201ewy\u017cszy\u201d od zamieszkanego przez nas Middilgardu? By\u0142oby to sprzeczne z wizj\u0105 p\u00f3\u0142nocnogerma\u0144skiej krainy Hel, kt\u00f3ra wr\u0119cz przeciwnie, kojarzona by\u0142a z podziemiem. Ponadto woda p\u0142yn\u0105ca by\u0142a niezb\u0119dna, poniewa\u017c Frankowie wyobra\u017cali sobie w\u0119dr\u00f3wk\u0119 duszy z cia\u0142a jako przekraczanie rzeki (dzielili ten pogl\u0105d z Longobardami). Ju\u017c chrze\u015bcija\u0144skie wizje mistyk\u00f3w \u017cyj\u0105cych pod rz\u0105dami Merowing\u00f3w, \u0142\u0105czy\u0142a obfita obecno\u015b\u0107 rzek, kt\u00f3re oddziela\u0142y od siebie \u015bwiaty. Wielka rzeka dzieli\u0142a nasz \u015bwiat od \u015bwiata zmar\u0142ych, podczas gdy jej p\u0142on\u0105ca bli\u017aniaczka blokowa\u0142a wst\u0119p do Raju. Przekroczenie tych w\u00f3d by\u0142o prostsze lub trudniejsze, zale\u017cnie od tego, jak dobrze zmar\u0142y by\u0142 przygotowany na ostatni\u0105 podr\u00f3\u017c. Najbardziej pomaga\u0142o w tym po\u015brednictwo psychopompa, tj. jednego z notowanych w tej roli \u015bwi\u0119tych. Marcin, Dionizos, b\u0105d\u017a Julian, pozwalali godnym temu ludziom przekroczy\u0107 rzek\u0119, innych zrzucaj\u0105c w otch\u0142anie. Mistyk\u00f3w, kt\u00f3rych zechcieli przeprawi\u0107 za \u017cycia, nauczali przy tej okazji egzorcyzm\u00f3w itp. cudotw\u00f3rstwa. \u017byj\u0105cy tymczasem, je\u015bli chcieli zaskarbi\u0107 sobie ich przychylno\u015b\u0107, mogli j\u0105 wygra\u0107 poprzez przygotowanie za \u017cycia miejsca pod w\u0142asny gr\u00f3b, mo\u017cliwie blisko kapliczki po\u015bwi\u0119conej kt\u00f3remu\u015b z nich. Ponadto przyw\u0142aszczenie sobie lub skrzywdzenie trzody \u015bwi\u0105tynnej, np. owcy \u015bw. Juliana, sprowadza\u0142o na zmar\u0142ego rych\u0142y koniec w odm\u0119tach.<\/p>\n\n\n\n

Zmarli chowani byli wystawnie, nagminnie pod broni\u0105. Uzbrojone chowano te\u017c kobiety, rzadziej ni\u017c m\u0119\u017cczyzn, jednak wci\u0105\u017c za cz\u0119sto by stwierdzi\u0107, \u017ce wszystkie by\u0142y zapalonymi wojowniczkami. Prawdopodobnie pochowanie z zaufan\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0105 czy d\u0142ugim no\u017cem, mog\u0142o podkre\u015bla\u0107 status wolnego cz\u0142owieka (p\u0142ci dowolnej) wzgl\u0119dem ludno\u015bci poddanej, przez co wielu Frank\u00f3w decydowa\u0142o si\u0119 na takie rozwi\u0105zanie. Groby umieszczano w zbitkach rodowych, tak \u017ceby krewniacy mogli spocz\u0105\u0107 blisko siebie. Takie formacje mia\u0142y te\u017c w\u0142asne, dedykowane im do\u0142y ofiarne, gdzie sk\u0142adano na okup dla bog\u00f3w psy, owce lub \u015bwinie. Istnia\u0142a te\u017c wydzielona sekcja dla os\u00f3b pochowanych w poprawnym obrz\u0105dku, ale naznaczonych jak\u0105\u015b inno\u015bci\u0105: przenoszono tam szcz\u0105tki upior\u00f3w (po stwierdzeniu, \u017ce zmar\u0142y sta\u0142 si\u0119 takowym i unieszkodliwieniu poprzez uci\u0119cie g\u0142owy), os\u00f3b obj\u0119tych nieczysto\u015bci\u0105 rytualn\u0105, oraz… mn\u00f3stwa innych, kt\u00f3rych nie da si\u0119 dzisiaj zidentyfikowa\u0107 po szkieletach czy skromnych darach grobowych. Prawdopodobnie byli to przest\u0119pcy, osoby spoza formacji rodowych, zwyczajnie obcy lub wykluczeni z innych przyczyn. Istnieje zatem cie\u0144 podejrzenia, \u017ce osoby takie mog\u0142y trafia\u0107 w opinii \u017cyj\u0105cych do odr\u0119bnych za\u015bwiat\u00f3w. Mocnym kontrargumentem przeciwko tej tezie jest fakt, \u017ce nie warto\u015bciowano ich pod wzgl\u0119dem wysoko\u015bci ani nie zniewa\u017cano. By\u0142y to mogi\u0142y biedniejsze i nieco na uboczu, ale wci\u0105\u017c w obr\u0119bie u\u015bwi\u0119conego cmentarza, nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 pod wzgl\u0119dem p\u00f3\u017aniejszych aktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Bo i w\u0142a\u015bnie, pogrzeb albo \u0142upiestwo nie by\u0142y jedynymi czynno\u015bciami, jakie zostawi\u0142y na frankijskich grobach pi\u0119tno, zauwa\u017calne dzi\u015b dla archeolog\u00f3w. Najwa\u017cniejsze by\u0142y uczty nadgrobowe, por\u00f3wnywalne z naszymi stypami (bardziej wyrazistymi w\u015br\u00f3d Cygan\u00f3w Polskich ni\u017c samych Polak\u00f3w). Palono wtedy ogniska w bezpo\u015bredniej przyleg\u0142o\u015bci poch\u00f3wku, jedzono i pito z od\u015bwi\u0119tnych naczy\u0144. Najbardziej wystawny posi\u0142ek otrzymywa\u0142 na ostatni\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 zmar\u0142y, kt\u00f3rego chowano z wielk\u0105 obfito\u015bci\u0105 jedzenia, oraz naczyniami na ich przechowanie. Wyposa\u017cenie trupa musia\u0142o by\u0107 bardzo drogie, bowiem sk\u0142adano u jego boku du\u017ce ilo\u015bci zapas\u00f3w, np. ca\u0142e zwierz\u0119ta hodowlane, por\u0105bane na mi\u0119so. Dla zmar\u0142ych sprowadzano \u015br\u00f3dziemnomorskie owoce morza, kt\u00f3rych normalnie nie jedzono, si\u0119gaj\u0105ce pochodzeniem a\u017c do Lewantu! Oczywi\u015bcie trafia\u0142y one do jam grobowych za po\u015brednictwem kupc\u00f3w, docieraj\u0105cych przynajmniej na po\u0142udnie Galii, jednak nale\u017cy doceni\u0107 po\u015bwi\u0119cenie (i gest!) \u017ca\u0142obnik\u00f3w sprowadzaj\u0105cych je na terytorium dzisiejszej Belgii. Podobnie\u017c winniczki, s\u0142ynne escargots<\/em>, kt\u00f3re w p\u00f3\u017anym antyku by\u0142y specja\u0142em jedzonym przez bogatych rzymskich latyfundyst\u00f3w. Ich zawrotna droga, od raczej niszowej potrawy do jednego ze sztandarowych da\u0144 kuchni francuskiej, zasz\u0142a najprawdopodobniej przez merowi\u0144skie uczty funeralne. Najpierw gotowane by\u0142y jako presti\u017cowe danie, tylko dla zmar\u0142ego, p\u00f3\u017aniej stopniowo zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 tak\u017ce w otoczeniu poch\u00f3wk\u00f3w (czyli zapewne by\u0142y jedzone przez go\u015bci na stypie, kt\u00f3ry rzucali opr\u00f3\u017cnione ju\u017c skorupy na ziemi\u0119). Dopiero stamt\u0105d trafi\u0142y na sto\u0142y, gdzie \u015bwi\u0119c\u0105 triumfy po dzi\u015b dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Uczty takie powtarzano na cmentarzu ju\u017c po pogrzebie, jednak nie spos\u00f3b ustali\u0107, jak cz\u0119sto si\u0119 to dzia\u0142o. By\u0107 mo\u017ce organizowano \u201edrug\u0105 styp\u0119\u201d jak w wielu zachodnioeuropejskich przyk\u0142adach folklorystycznych, powracaj\u0105c nad mogi\u0142\u0119 w rok po \u015bmierci? Mo\u017ce jest to pozosta\u0142o\u015b\u0107 po frankijskim \u015bwi\u0119cie zmar\u0142ych, podobnym do longobardzkiego? Je\u015bli wierzy\u0107 wzmiankom z p\u00f3\u017aniejszego, ju\u017c francuskiego \u015bredniowiecza, to podczas obchod\u00f3w Martinmas niepokoj\u0105ca procesja odwiedza\u0142a tak\u017ce cmentarz. Z kolei prze\u017cytki poga\u0144skie z tego samego okresu, na innych obszarach germa\u0144skich, kaza\u0142yby szuka\u0107 tutaj miejsca na standardowe obrz\u0119dy, ukrytego przed wzrokiem gapi\u00f3w spoza spo\u0142eczno\u015bci. Mo\u017cliwe te\u017c, \u017ce w r\u00f3\u017cnych rejonach podchodzono do sprawy odmienne. Na pewno wiadomo tyle, \u017ce Frankowie wracali na swoje cmentarze i palili tam du\u017ce ogniska, ucztowali wtedy wystawniej ni\u017c w codziennym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n

Fascynuj\u0105ce jest \u201ed\u0142ugie trwanie\u201d opisanych tutaj zwyczaj\u00f3w. Poga\u0144scy Frankowie chowani byli z szablami dzik\u00f3w (!), podobiznami bog\u00f3w i pod broni\u0105. Synkretycy dok\u0142adali tu jeszcze krucyfiks, czasem bezprawnie przej\u0119te wyposa\u017cenie liturgiczne. Jednak\u017ce kiedy elementy starogerma\u0144skie stopniowo znika\u0142y, obyczajowo\u015b\u0107 cmentarna pozosta\u0142a niezmienna. Do ko\u0144ca dynastii Karoling\u00f3w trwa\u0142y uczty pogrzebowe, chowano ludzi z darami na drog\u0119. \u0179r\u00f3d\u0142a pisane opisuj\u0105 to jako ca\u0142kowicie \u015bwiecki zwyczaj, kt\u00f3ry podtrzymano pomimo niech\u0119ci ksi\u0119\u017cy, poniewa\u017c nie dostrzegali w nim duchowego zagro\u017cenia. Prawdopodobnie sami uczestnicy, najp\u00f3\u017aniej w X czy XI wieku, r\u00f3wnie\u017c nie postrzegali tego w charakterze sakralnym. Zagin\u0119\u0142o ju\u017c przecie\u017c wspomnienie o pe\u0142nej skali, jak\u0105 osi\u0105ga\u0142a dawna religia. Prze\u017cytek w tym wypadku, ca\u0142kowicie zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na to miano: wyst\u0119powa\u0142 w oderwaniu od pocz\u0105tkowych za\u0142o\u017ce\u0144, d\u0142ugo post mortem <\/em>starogerma\u0144skiej religii Frank\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Merowi\u0144ski dysk solarny, ko\u0144c\u00f3wka VI w. W centralnym punkcie maska wprost wywodz\u0105ca si\u0119 z wyobra\u017ce\u0144 Wodana, postawiona jednak na tle s\u0142onecznym. Niezr\u0119cznie wkomponowane litery Chi Rho sugeruj\u0105, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142a przedstawia\u0107 \u201ewodanicznego Jezusa” opisanego w cz\u0119\u015bci pierwszej cyklu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bruotharskap<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ostatnim tematem, jaki chcia\u0142bym tutaj om\u00f3wi\u0107, by\u0142y \u015bwi\u0119ta. Niewiele osta\u0142o si\u0119 w Galii po bogatym kalendarzu \u015bwi\u0105t germa\u0144skiego poganina \u2013 jednak dok\u0142adno\u015b\u0107 tych informacji czyni je bardzo u\u017cytecznymi dla rekonstruktora. Frankowie obchodzili \u015bwi\u0119to zimowe, kt\u00f3re nazywali joli<\/em> [od starogerma\u0144skiego \u201ejeulo\u201d], a lokowali w okolicach Bo\u017cego Narodzenia. S\u0142owo to u\u017cywane jest we Francji po dzi\u015b dzie\u0144. Odno\u015bnie kontekstu wiemy jedynie, \u017ce nied\u0142ugo po nim Diana Frank\u00f3w wylatywa\u0142a na sw\u00f3j podniebny poch\u00f3d, co powtarza\u0142o si\u0119 w corocznym cyklu. Znali te\u017c \u015bwi\u0119to wiosenne, dubluj\u0105ce si\u0119 z Wielkanoc\u0105, oraz wrze\u015bniowe; p\u00f3\u017aniej schrystianizowane jako Narodzenie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, polskie Matki Boskiej Siewnej. Podczas jednego z tych dw\u00f3ch odgrywano teatrzyk, gdzie \u201eb\u00f3g by\u0142 raniony\u201d \u2013 kt\u00f3re pesymistycznie mo\u017cna rozumie\u0107 jako ludowe przedstawienie pasji, popularne w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w, jednak ca\u0142kowity sprzeciw ko\u015bcio\u0142a budzi pewne w\u0105tpliwo\u015bci. Kr\u00f3l Frank\u00f3w Childebert I, jeden z syn\u00f3w Chlodwiga, wprost zakaza\u0142 w swoim edykcie obchodzenia tych \u015bwi\u0105t, a da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako szczeg\u00f3lnie pobo\u017cny w\u0142adca. Kt\u00f3ra\u015b z powy\u017cszych okazji, zawiera\u0142a te\u017c element wielkiego ko\u0142a (najprawdopodobniej z drewna, s\u0142omy, zi\u00f3\u0142?) kt\u00f3re wsp\u00f3lnota wrzuca\u0142a na pag\u00f3rek, podpala\u0142a, a potem pcha\u0142a przed siebie. \u015awiadectwo z epoki chyba s\u0142usznie identyfikuje to jako oddawanie czci s\u0142o\u0144cu.<\/p>\n\n\n\n

\u00d3w kult musia\u0142 by\u0107 wa\u017cny dla Frank\u00f3w, skoro otaczali si\u0119 symbolik\u0105 solarn\u0105 wyra\u017anie ch\u0119tniej od s\u0105siaduj\u0105cych z nimi plemion. Swastyki czy sonnenrady towarzyszy\u0142y, jak si\u0119 zdaje, Frankom w \u017cyciu oraz \u015bmierci. Za wyr\u00f3\u017cnik grobu frankijskiego w Galii uznaje si\u0119 m.in. Zierscheibe, zdobione metalowe kr\u0119gi wyobra\u017caj\u0105ce s\u0142o\u0144ce (wymy\u015blone co prawda w epoce br\u0105zu, a rozpowszechnione we wczesnym \u015bredniowieczu przez Aleman\u00f3w). Statystycznie ch\u0119tniej decydowa\u0142y si\u0119 na to kobiety, ale nie by\u0142a to mocna regu\u0142a. Mo\u017ce jednak \u015bwiadczy\u0107 o nieco kobiecym nacechowaniu b\u00f3stwa solarnego, kimkolwiek by by\u0142o. Lud frankijski tytu\u0142owa\u0142 s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc par\u0105 w\u0142adc\u00f3w, k\u0142ania\u0142 si\u0119 im, oraz przysi\u0119ga\u0142 na ich autorytet. Je\u015bli regu\u0142a w\u015br\u00f3d innych lud\u00f3w germa\u0144skich sprawdzi\u0142aby si\u0119 i tutaj, s\u0142o\u0144ce by\u0142oby tedy kobiet\u0105, bogini\u0105 Sunn\u0105. Istnia\u0142 jednak trend wprost przeciwny, wskazywany przez historyk\u00f3w sztuki. Tutaj wz\u00f3r \u201emaski wojennej\u201d kojarzonej z kultem Wodana, wraz z up\u0142ywem czasu nanoszony by\u0142 na dyski s\u0142oneczne, co by\u0142o atrakcyjne raczej dla m\u0119\u017cczyzn. Warto wspomnie\u0107 tutaj artefakt, na kt\u00f3rym pewien wczesno\u015bredniowieczny entuzjasta Rzymu podstawi\u0142 w miejsce Wodana (lub Chrystusa przyjmuj\u0105cego jego cechy)… wizerunek cesarza bizantyjskiego.<\/p>\n\n\n\n

Jak by\u0142o z kultem s\u0142onecznym w rzeczywisto\u015bci? Jakie by\u0142y jego \u017ar\u00f3d\u0142a, jakie ekspresje? Nie spos\u00f3b tego holistycznie stwierdzi\u0107 w warunkach, kiedy ca\u0142a ga\u0142\u0105\u017a \u017cycia religijnego obumar\u0142a i w\u0142a\u015bciwie znikn\u0119\u0142a, skruszona z\u0119bem czasu. Wiedza kt\u00f3r\u0105 dzisiaj dysponujemy, to strz\u0119py ze strz\u0119p\u00f3w, a wydobywamy je przy wsp\u00f3lnym wysi\u0142ku rozmaitych dziedzin nauki. Czytaj\u0105c seri\u0119 \u201eprze\u017cytk\u00f3w starogerma\u0144skich\u201d musimy mie\u0107 na uwadze, \u017ce przedstawione informacje to w\u0105tpliwy, mniejszo\u015bciowy procent z ogromu kultury duchowej, kt\u00f3ra zwyczajnie przepad\u0142a. Ta niepowetowana strata powinna sprowadza\u0107 \u0142zy na lica nie tylko ludziom nauki, ale nawet najtwardszym poga\u0144skim wojom. Jedyne co pozosta\u0142o, aby skutecznie je otrze\u0107, to wyci\u0105ganie wniosk\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Analiza wierze\u0144 religijnych Frank\u00f3w pod wieloma wzgl\u0119dami przynosi nauczk\u0119 nam, wsp\u00f3\u0142czesnym. Byli oni ludem, kt\u00f3ry potrafi\u0142 si\u0119 inteligentnie adaptowa\u0107 wobec presji \u015brodowiskowej, przechowuj\u0105c \u017cagiew wiary w najbardziej nieprzychylnych warunkach. Jak inaczej nazwa\u0107 bogate synkretyzmy, czy swobody ko\u015bcio\u0142a galijskiego? By\u0142o to cywilizacyjne stworzenie sobie warunk\u00f3w, aby stary obyczaj przetrwa\u0142 jak najd\u0142u\u017cej w mo\u017cliwie nienaruszonym stanie. Oczywi\u015bcie dla wielu, bardziej honorowym rozwi\u0105zaniem by\u0142oby upiera\u0107 si\u0119 przy oryginalnych imionach b\u00f3stw i starogerma\u0144skim stylu \u017cycia, zamiast ubiera\u0107 panteon w szaty \u015bwi\u0119tych, a wojownicze Mannerbundy przemienia\u0107 w feudalizm. A nast\u0119pnie da\u0107 si\u0119 zabi\u0107 za wiar\u0119, jak rozliczni Sasi czy Fryzowie, kt\u00f3rzy podj\u0119li dok\u0142adnie tak\u0105 decyzj\u0119. Och, jak s\u0142odko i zaszczytnie jest opiera\u0107 si\u0119 chrystianizacji? \u015amiem w\u0105tpi\u0107. Moim zdaniem, jakkolwiek po\u015bwi\u0119cenie zawsze jest godne szacunku, tak postawy Frank\u00f3w nie mo\u017cna uzna\u0107 za ur\u0105gaj\u0105c\u0105. Dla mnie jest wr\u0119cz chwalebna! Poprzez rozmy\u015blne ust\u0119pstwa, zachowali najwa\u017cniejsze dla siebie aktywno\u015bci religijne, odnie\u015bli sukces geopolityczny i cywilizacyjny. Frankijski stary obyczaj na dobre zanik\u0142 dopiero, kiedy zabrak\u0142o samych Frank\u00f3w, bo stali si\u0119 Francuzami z ich w\u0142asn\u0105, unikatow\u0105 kultur\u0105. Natomiast w swojej masie i interesuj\u0105cym nas okresie, niezaprzeczalnie \u201ezjedli ciastko i mieli ciastko\u201d. Powoli, a zazwyczaj bezkrwawo, dokonali religijnej ewolucji, zamiast porywa\u0107 si\u0119 na rewolucj\u0119 w czasach temu niestosownych. Dzi\u0119ki temu pozosta\u0142o po nich, wbrew pozorom, wi\u0119cej relikt\u00f3w ni\u017c po kulturach, kt\u00f3re przesz\u0142y ten proces gwa\u0142townie!<\/p>\n\n\n\n

Odczytanie wskaz\u00f3wek, jakie zostawili nam w swojej bogatej schedzie, nie by\u0142o proste. Stworzenie tych artyku\u0142\u00f3w absorbowa\u0142o mnie d\u0142ugimi tygodniami i wymaga\u0142o si\u0119gni\u0119cia po nauki pomocnicze z kt\u00f3rymi jako przeci\u0119tny historyk, zazwyczaj nie mam kontaktu. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce dopiero po \u201eugryzieniu tematu\u201d od kilku r\u00f3\u017cnych stron, uda\u0142o mi si\u0119 prze\u0142ama\u0107 kod kulturowy Frank\u00f3w. W moich artyku\u0142ach powo\u0142a\u0142em do \u017cycia koncepcj\u0119, wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 anomali\u0119 frankijskiego chrze\u015bcija\u0144stwa i izoluj\u0105c\u0105 z niego u\u017cyteczne elementy duchowo\u015bci starogerma\u0144skiej. Do tego samego zach\u0119cam Czytelnik\u00f3w! Tradycje ca\u0142ego \u015bwiata maj\u0105 przed nami jeszcze wiele tajemnic, kt\u00f3re mo\u017cemy wydoby\u0107 na \u015bwiat\u0142o dzienne jednym tylko sposobem \u2013 cierpliw\u0105 prac\u0105, ze szczypt\u0105 nadziei dla smaku.<\/p>\n\n\n\n

BIBLIOGRAFIA<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z archeologicznego punktu widzenia, zmian\u0119 wyznania u ludno\u015bci na danym terytorium mo\u017cna ustali\u0107 poprzez analiz\u0119 miejsc \u015bwi\u0119tych. Strona, kt\u00f3ra przegra\u0142a w konkurencji, zwyczajnie traci\u0142a na popularno\u015bci. Jej \u015bwi\u0105tynie by\u0142y zaniedbywane, ubo\u017csze w ofiary, nierzadko celowo niszczone. Czytelnicy obeznani z niniejsz\u0105 seri\u0105 artyku\u0142\u00f3w s\u0105 zapewne \u015bwiadomi, \u017ce w ich miejsce powstawa\u0142y potem centra kultowe nowego hegemona. Oto sytuacja opisana ju\u017c na wszystkie strony w literaturze skupiaj\u0105cej si\u0119 na si\u0142owej ekspansji religijnej (chrystianizacji, islamizacji czy buddyzacji), kt\u00f3ra nabiera zgo\u0142a innego kolorytu w regionach bardziej zr\u00f3\u017cnicowanych religijnie, bez binarnego nawr\u00f3cenia od-do. Za modelowy przyk\u0142ad takiego uk\u0142adu mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107, moim skromnym zdaniem, Galia pod rz\u0105dami Merowing\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":373,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,22,14],"tags":[],"class_list":["post-371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-popularnonaukowe","category-przezytki-starogermanskie","category-religia-germanska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=371"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":384,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/371\/revisions\/384"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/373"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}