{"id":570,"date":"2024-10-31T15:03:56","date_gmt":"2024-10-31T15:03:56","guid":{"rendered":"https:\/\/harug.pl\/?p=570"},"modified":"2024-10-31T18:24:00","modified_gmt":"2024-10-31T18:24:00","slug":"synkretyzm-chrzescijansko-poganski-w-heliandzie-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/2024\/10\/31\/synkretyzm-chrzescijansko-poganski-w-heliandzie-cz-2\/","title":{"rendered":"Synkretyzm chrze\u015bcija\u0144sko-poga\u0144ski w \u201eHeliandzie” cz. 2"},"content":{"rendered":"\n

Germano-celtycka ozdobna p\u0142ytka z Killaloe (Irlandia), XI w. n. e. Naj\u0142adniejszy egzemplarz ze zbioru podobnych, na kt\u00f3rym doskonale wida\u0107 Chrystusa przybijanego do drzewa i dwa ptaki siedz\u0105ce na jego ramionach.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wodan on a cross<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najdoskonalszym przyk\u0142adem centonowania na linii chrze\u015bcija\u0144sko-germa\u0144skiej, jest scena ukrzy\u017cowania Helianda. Pozw\u00f3lmy jej m\u00f3wi\u0107 samej za siebie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eI wznie\u015bli [\u017bydzi] szubienic\u0119, na ziemi wysoko w polu. Drzewo to ros\u0142o na szczycie g\u00f3ry, tam bili Syna Bo\u017cego, gdy zwisa\u0142. Powbijali mu w cia\u0142o gwo\u017adzie z zimnego \u017celaza, najostrzejsze, ci\u0119\u017ckimi m\u0142otami [\u2026]\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ze sceny opisanej takimi s\u0142owami, mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 obraz ukrzy\u017cowania. Jednocze\u015bnie wida\u0107, \u017ce powsta\u0142a z element\u00f3w obcych, przeniesionych prosto z jakiej\u015b historii wa\u017cnej dla duchowo\u015bci Sas\u00f3w. Wykorzystane okre\u015blenia nie pozostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142a to scena powieszenia Wodana, nazywanego przecie\u017c Wisielcem i kojarzonego z szubienicami. \u00d3w b\u00f3g dobrowolnie z\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 w ofierze, aby posi\u0105\u015b\u0107 m\u0105dro\u015b\u0107. Przybito go w\u0142asn\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0105 do Drzewa \u015awiat\u00f3w, wyobra\u017canego jako jesion rosn\u0105cy na szczycie niebia\u0144skiej g\u00f3ry. Trwa\u0142 tam dziewi\u0119\u0107 dni i dziewi\u0119\u0107 nocy, samotny, poszcz\u0105c, cierpi\u0105c w agonii mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105. Wreszcie znalaz\u0142 si\u0119 na kraw\u0119dzi umierania, sk\u0105d uzyska\u0142 dost\u0119p do wiedzy okupionej przedtem krwi\u0105 \u2013 pochwyci\u0142 alfabet (runiczny). Nast\u0119pnie zsun\u0105\u0142 si\u0119 z drzewa, aby odda\u0107 to narz\u0119dzie ludzko\u015bci. Do\u015bwiadczenie to uczyni\u0142o go m\u0105drzejszym, otworzy\u0142o przed nim nowe drogi w znajomo\u015bci magii.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c zako\u0144czenie jest inne, to z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna wyszczeg\u00f3lni\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 pomi\u0119dzy mitem o Zmartwychwstaniu i ofiar\u0105 Wodana. G\u0142\u00f3wna posta\u0107 poddaje si\u0119 m\u0119kom dla dobra wszystkich ludzi, zwisa na czym\u015b w rodzaju drewnianego s\u0142upa, ra\u017cona w\u0142\u00f3czni\u0105. Po tym straszliwym do\u015bwiadczeniu powraca, lepszy ni\u017c przedtem. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, poniewa\u017c obaj s\u0105 bogami, to mog\u0105 zosta\u0107 zranieni jedynie \u201ezimnym \u017celazem\u201d (tj. stal\u0105 niskow\u0119glow\u0105) \u2013 podobnie jak b\u00f3g starotestamentowy, celtyckie wr\u00f3\u017cki, germa\u0144skie Elfy, widma, demony, etc., etc. Jak widzimy, nast\u0105pi\u0142o tutaj wymieszanie w\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich oraz poga\u0144skich, gdzie te drugie ostatecznie wzi\u0119\u0142y g\u00f3r\u0119. Chrystus na \u0142amach \u017ar\u00f3d\u0142a sta\u0142 si\u0119 pod wieloma wzgl\u0119dami \u201emask\u0105 Wodana\u201d i bardzo mo\u017cliwe, \u017ce by\u0142o to dzia\u0142anie zamierzone. Odbiorcy byli przyzwyczajeni do ogl\u0105dania Zmiennokszta\u0142tnego w r\u00f3\u017cnych postaciach, wi\u0119c ochoczo zaakceptowaliby kolejn\u0105. Tekst podkre\u015bla rozbudowanymi opisami oraz specjalistycznym s\u0142ownictwem rozliczne podobie\u0144stwa mi\u0119dzy nimi, tworz\u0105c swego rodzaju zagadk\u0119 dla czytelnika, kt\u00f3ry mo\u017ce si\u0119 domy\u015bli\u0107 (lub nie) ukrytego charakteru Znachora. Z psychologicznego punktu widzenia mia\u0142o to wygasi\u0107 wrogo\u015b\u0107, jak\u0105 tubylcy \u017cywili wobec Jezusa jako osoby \u2013 dotychczas widzieli go tylko na sztandarach okupanta i wewn\u0105trz jego posterunk\u00f3w, wi\u0119c traktowali jego podobizny z podobn\u0105 sympati\u0105, co Polacy portrety Stalina. Kiedy u\u015bwiadomiono im podobie\u0144stwa przyst\u0119pnym j\u0119zykiem, byli sk\u0142onni w og\u00f3le rozwa\u017cy\u0107 uczestnictwo w chrze\u015bcija\u0144skiej praktyce religijnej. Oto drobne metody, kt\u00f3re wykorzystano w tym celu:<\/p>\n\n\n\n

Podczas s\u0142ynnej sceny z go\u0142\u0119bic\u0105, ptak siada Jezusowi na ramieniu. Zst\u0119puj\u0105cy pod t\u0105 postaci\u0105 Duch \u015awi\u0119ty [stsas. halige gast] pe\u0142ni rol\u0119 boskiej \u015bwiadomo\u015bci Tr\u00f3jcy, jest jej wszechobecn\u0105 i wszechwiedz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. Tak przedstawiony, przypomina kruki na us\u0142ugach Wodana, Huginna i Muninna [odpowiednio \u201emy\u015bl\u201d oraz \u201eumys\u0142\/wspomnienie\u201d]. One te\u017c wyra\u017caj\u0105 obecno\u015b\u0107, szpieguj\u0105c ca\u0142y \u015bwiat na zlecenie Jednookiego. Co wi\u0119cej, scena z udzia\u0142em Helianda to znaczeniowa kalka z przedstawie\u0144 artystycznych Wodana, gdzie na jego ramieniu zasiada tylko jeden ptak (przypuszczalnie kruk).<\/p>\n\n\n\n

Jezus Uzdrowiciel naucza\u0142 te\u017c ludzi alfabetu, wchodz\u0105c tutaj w rol\u0119 Wodana. Uczniowie m\u00f3wi\u0105 mu \u201enaucz nas run<\/em>\u201d \u2013 to dok\u0142adny cytat, po kt\u00f3rym nast\u0119puje fascynuj\u0105ca scena. Chrystus naucza znak\u00f3w magicznego alfabetu w dedykowanym temu misterium, gdzie zdradza je przy podstawie modlitwy \u201eOjcze Nasz\u201d. Identycznie scen\u0119 t\u0119 ujmuje literatura synkretyczna Anglosas\u00f3w. Powi\u0105zanie jest tu tym bardziej zasadne, \u017ce modlitwa rozumiana by\u0142a jako zakl\u0119cie. Dla Sas\u00f3w i Anglosas\u00f3w, modlitwa pa\u0144ska faktycznie przybiera takie cechy. M.in zamiast chleba powszedniego, Sasi prosz\u0105 boga o magiczne wsparcie; natomiast na pokuszenie wodzi ich nie adresat modlitwy, tylko nieprzychylne ludzko\u015bci kar\u0142y od kt\u00f3rych woleliby si\u0119 uwolni\u0107 egzorcyzmem. R\u00f3wnie\u017c Szatan w \u201eHeliandzie\u201d ukazany jest jako germa\u0144ski krasnolud, wysoce przebieg\u0142y i znaj\u0105cy si\u0119 na czarach, ale finalnie bardziej pokraczny ni\u017c kusz\u0105cy. Stawiaj\u0105c mu czo\u0142a, Jezus okre\u015blany jest mianem czarownika [stsas. warsago], co tylko dope\u0142nia obrazu kr\u00f3la-znachora zarysowanego w poprzedniej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Jak przysta\u0142o na u\u017cytkownika magii, Heliand trzyma swoje tajemnice s\u0142u\u017cbowe w ukryciu przed wzrokiem gapi\u00f3w. Cho\u0107 prosz\u0105 go o zdradzenie swoich formu\u0142 i gest\u00f3w, pozostaje nieugi\u0119ty. Podobnie jak Wodan w skandynawskich \u201ePie\u015bniach Najwy\u017cszego\u201d dochowuje okre\u015blonej regu\u0142y jako czarodziej. Obaj mog\u0105 bez opor\u00f3w stosowa\u0107 zakl\u0119cia i opowiada\u0107 o nich (Wodan tylko jedno, najpot\u0119\u017cniejsze, zachowa\u0142 pono\u0107 dla siebie w ca\u0142kowitym sekrecie). Dopiero przekazanie ich komu\u015b innemu musi odbywa\u0107 si\u0119 w warunkach rytualnych, konkretniej w formie misterium. Przyst\u0105pi\u0107 do niego mog\u0105 wy\u0142\u0105cznie zaufani ludzie czarownika, tacy jak dru\u017cyna Aposto\u0142\u00f3w. Wodan r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 swoich zakl\u0119\u0107 pozyska\u0142 od \u017cony, inne od wuja, wst\u0105pi\u0142 nawet do \u017ce\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci czarownic aby zyska\u0107 ich zaufanie (przypuszczalnie w celu przyst\u0105pienia do ich misterium). Oznacza to, \u017ce jego i Helianda szko\u0142y magiczne s\u0105 do siebie bli\u017aniaczo podobne.<\/p>\n\n\n\n

To najwa\u017cniejsze punkty wsp\u00f3lne, kt\u00f3rych en masse mo\u017cna wyliczy\u0107 znacznie wi\u0119cej. Obie figury s\u0105 nadprzyrodzonymi uzdrowicielami, w\u0119druj\u0105 po \u015bwiecie w ubogim odzieniu, tytu\u0142uje si\u0119 ich kr\u00f3lami (mimo bardzo niekr\u00f3lewskich zainteresowa\u0144), wreszcie obu przypisuje si\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 uwalniania z p\u0119t\u00f3w \u2013 cho\u0107 obaj nigdy jej nie wykorzystuj\u0105. Imieniu Helianda towarzysz\u0105 epitety, pasuj\u0105ce poprzednikowi tak \u015bci\u015ble, \u017ce niemal na pewno maj\u0105 pochodzenie przedchrze\u015bcija\u0144skie. S\u0142ownictwo pasuj\u0105ce, a przypuszczalnie stosowane wcze\u015bniej do opisywania zmiennokszta\u0142tno\u015bci Wodana, pojawia si\u0119 przy okazji Zmartwychwstania. Wtedy to Heliand wraca na ziemi\u0119 tak odmieniony, \u017ce nie poznaje go nawet w\u0142asna matka. Ujawnia si\u0119 dopiero przed najbli\u017csz\u0105 mu, jak si\u0119 zdaje, osob\u0105. To konkretnie Maria Magdalena dost\u0119puje tego zaszczytu, zgodnie z kanonem biblijnym.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Chrystus zwisaj\u0105cy z Drzewa \u017bycia. Ukrzy\u017cowanie przedstawione w stylu starogerma\u0144skim, Kamie\u0144 z Jelling (Dania), X w. n. e.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Chrze\u015bcijanie poganom<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osobowo\u015b\u0107 Wodana nie by\u0142a jedyn\u0105 germa\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, jak\u0105 przeniesiono \u017cywcem na karty \u201eHelianda\u201d. Epos obfituje w pomniejsze przes\u0142anki, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 w kontinuum religii starogerma\u0144skiej. Zachowany zosta\u0142 podzia\u0142 na trzy wymiary bytu:<\/p>\n\n\n\n

1. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u015awiat G\u00f3rny<\/strong> [w tek\u015bcie jako hethan<\/em>] zamieszkuj\u0105 bogowie i duchy, oraz zas\u0142u\u017ceni zmarli po \u015bmierci. Tradycja sytuuje go w koronie Drzewa \u015awiat\u00f3w, czyli w Niebie. Jego centrum stanowi kamienna osada, zbudowana przez duchowych \u201emistrz\u00f3w kamieniarstwa\u201d (przypuszczalnie kar\u0142y, pe\u0142ni\u0105ce w mitologii rol\u0119 boskich rzemie\u015blnik\u00f3w). Tam ma sw\u00f3j dom Kr\u00f3l Nieba [stsas. hethanskuning], kt\u00f3ry z wysokiego siedziska wypuszcza w \u015bwiat Ducha \u015awi\u0119tego jako ptaka. Dooko\u0142a grodu bog\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 rajskie \u0142\u0105ki, tzw. Hethanwang, wiecznie zielona kraina dobrobytu;<\/p>\n\n\n\n

2. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u015awiat \u015aredni<\/strong> [stsas. Middilgard, por. skand. Midgard] to nasz wycinek egzystencji. Istnieje on materialnie, ale r\u00f3wnocze\u015bnie duchowo w centrum Drzewa \u015awiat\u00f3w. Mamy st\u0105d r\u00f3wnie blisko do niebios, co do innych, mniej przyjaznych krain. Pisane s\u0105 mu trzy etapy. Najpierw przedpotopowy czas legend, kiedy bogowie chodzili mi\u0119dzy nami i panowa\u0142a powszechna niewinno\u015b\u0107, ale te\u017c dziko\u015b\u0107. Nast\u0119pnie trwaj\u0105cy po dzi\u015b dzie\u0144 czas ludzi [stsas. werold], tysi\u0105clecia rozwoju naszej cywilizacji w partnerskich stosunkach z bogami. Wreszcie czas ko\u0144ca [stsas. Mudspell, skand. Ragnarok], czyli apokalipsa, kiedy coraz gor\u0119tszy \u015bwiat stanie w ogniu i przedwieczni wrogowie ludzko\u015bci wykorzystaj\u0105 t\u0119 szans\u0119, aby na niego uderzy\u0107. P\u00f3\u017aniej ma doj\u015b\u0107 do narodzin nowego \u015bwiata \u2013 zbie\u017cno\u015b\u0107 g\u0142adko wykorzystana przez autor\u00f3w \u201eHelianda\u201d \u2013 gdzie ludzko\u015b\u0107 i bogowie maj\u0105 zacz\u0105\u0107 cykl od nowa;<\/p>\n\n\n\n

3. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u015awiat Dolny <\/strong>[stsas. hellia] lokowane jest pod powierzchni\u0105 ziemi lub w korzeniach Drzewa \u015awiat\u00f3w. To ponure kr\u00f3lestwo, gdzie trafiaj\u0105 po \u015bmierci dusze pogan i gdzie czekaj\u0105 na pisan\u0105 im reinkarnacj\u0119, b\u0105d\u017a do ko\u0144ca \u015bwiata. Na najni\u017cszym poziomie sp\u0119tani s\u0105 z\u0142oczy\u0144cy, cierpi\u0105cy w ciemno\u015bci. Gospodyni\u0105 i stra\u017cniczk\u0105 tego \u015bwiata jest wg. tekstu tajemnicza Hellia, czyli germa\u0144ska bogini zmar\u0142ych [jej imi\u0119 to wystarczaj\u0105ca podpowied\u017a, tak jak w hellenizmie Hadesem rz\u0105dzi b\u00f3g Hades]. W literaturze synkretycznej Anglosas\u00f3w i Skandynaw\u00f3w, dawna bogini jest sojuszniczk\u0105 Chrystusa. Pilnuje Szatana skutego \u0142a\u0144cuchami na dnie jej domeny, aby ten wyzwoli\u0142 si\u0119 dopiero podczas Apokalipsy, ponadto chroni przed pot\u0119pieniem dusze os\u00f3b, kt\u00f3re by\u0142y dobre i zmar\u0142y bez chrztu.<\/p>\n\n\n\n

Zadziwia stopie\u0144 w jakim autorom uda\u0142o si\u0119 pogodzi\u0107 dwie kosmologie (moim zdaniem to mocny argument, \u017ce wcale nie by\u0142y takie odmienne). W przypadku losu po\u015bmiertnego duszy, idealnie powt\u00f3rzono tutaj rozwi\u0105zanie teologiczne, s\u0142u\u017c\u0105ce nawracaniu Grek\u00f3w i Rzymian. Tam r\u00f3wnie\u017c Hades sta\u0142 si\u0119 stronnikiem Chrystusa, st\u0105d jego kr\u00f3lestwo jest wspomniane w Biblii a\u017c 10-12 razy. Sceptycznym chrze\u015bcijanom, polecam poczyta\u0107 w\u0142asne \u015bwi\u0119te teksty! Jak jeszcze wielokrotnie przekonamy si\u0119 na \u0142amach Harugu, nauka jest najlepszym lekarstwem na nietolerancj\u0119. To nie koniec interesuj\u0105cych zbie\u017cno\u015bci, dowodz\u0105cych \u017ce nad tekstem \u201eHelianda\u201d pracowa\u0142 kto\u015b o niebagatelnej znajomo\u015bci tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej. Germa\u0144scy bogowie sformowani byli w swego rodzaju wiec, instytucj\u0119 kt\u00f3ra mog\u0142a podejmowa\u0107 decyzje wzgl\u0119dem \u017cycia ludzkiego. W j\u0119zyku omawianego eposu, zachowa\u0142o si\u0119 okre\u015blenie \u201ereganogiskapu\u201d czyli dos\u0142. \u201edecyzja Pot\u0119g\u201d. Dla chrze\u015bcija\u0144skiego mnicha, owe Pot\u0119gi to niew\u0105tpliwie bogowie: tak opisa\u0142 ich \u015bw. Pawe\u0142 w swoich listach, gdzie uzna\u0142 przecie\u017c istnienie byt\u00f3w tego rodzaju, po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Bogiem a Szatanem w dziejowym konflikcie. Skandynawski odpowiednik tego s\u0142owa [regin<\/em>], wykorzystywany by\u0142 do t\u0142umaczenia dok\u0142adnie tego terminu w nordyckiej biblistyce.<\/p>\n\n\n\n

\u00a0Losami ludzi i bog\u00f3w zawiaduj\u0105 trzy Prz\u0105dki [stsas. Wurdgiskapu, dos\u0142. Kszta\u0142tuj\u0105ce Przeznaczenie]. W \u201eHeliandzie\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 jako zbiorowo\u015b\u0107, ale nazwana zostaje tylko jedna, imieniem Wurd. Konsekwentnie zachowuj\u0105 neutralno\u015b\u0107 w wielkich konfliktach \u015bwiata duch\u00f3w, pozostaj\u0105 niezale\u017cni od Szatana i Boga, kt\u00f3rzy swoj\u0105 moc\u0105 niejednokrotnie pr\u00f3bowali nagi\u0105\u0107 nadane wyroki. Pierwszy poni\u00f3s\u0142 pora\u017ck\u0119, drugi za\u015b sukces, oczywi\u015bcie przy okazji Zmartwychwstania. Takie postawienie sprawy mia\u0142o wymiar propagandowy. Podporz\u0105dkowanie Helianda pot\u0119dze przeznaczenia, mia\u0142o podkre\u015bli\u0107 jego podobie\u0144stwo do Wodana. Tymczasem przeci\u0119cie nici Prz\u0105dek w decyduj\u0105cym momencie, przekazywa\u0142o odbiorcom sygna\u0142 \u201eJezus jest silniejszy ni\u017c Wodan\u201d. Niezale\u017cnie od konwencji w jakiej odczytywano tekst, chrze\u015bcija\u0144stwo zawsze wygrywa\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 te\u017c z m\u0119sk\u0105 postaci\u0105, ukryt\u0105 pod przezwiskiem Metod [dos\u0142. Wymierzaj\u0105cy]. Nie spos\u00f3b okre\u015bli\u0107, kim by\u0142 jego poga\u0144ski pierwowz\u00f3r. Zaskakuj\u0105co du\u017ca grupa uczonych identyfikuje go jako boga Thunara, poniewa\u017c taki epitet pasowa\u0142by do jego roli w wymierzaniu dzia\u0142ek ch\u0142opskich przy pomocy swojego m\u0142ota Me\u0142duna [skand. Mj\u00f3lnir], ponadto opisuje si\u0119 go jako \u201epot\u0119\u017cnego\u201d. Dla mnie takie wyja\u015bnienie jest niewystarczaj\u0105ce, a nawet \u015bmieszne. Lepiej pozostawi\u0107 spraw\u0119 to\u017csamo\u015bci \u201eMetoda\u201d niewyja\u015bnion\u0105, ni\u017c desperacko chwyta\u0107 si\u0119 nazbyt optymistycznych wyja\u015bnie\u0144. Podobnie wyrwane z kontekstu s\u0105 wzmianki o rozmaitych \u201epostaciach boskich\u201d \u2013 boskim \u015blepcu, boskim \u0142otrze i boskim z\u0142odzieju. Wykorzystane okre\u015blenia [wspomniane wy\u017cej regin-] nie pozostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce s\u0105 to persony o jakiej\u015b funkcji religijnej, ale nic poza tym. Mog\u0142y to by\u0107 zapomniane epitety niekt\u00f3rych bog\u00f3w, np. Luko [skand. Loki] jako \u0142otra, Wodana jako z\u0142odzieja lub \u015blepca. \u015alepcem by\u0142by te\u017c Hodur, posta\u0107 odpowiedzialna za zamordowanie boga Baldura. Je\u015bli zgodnie z my\u015bl\u0105 poprzedniej cz\u0119\u015bci przyjmiemy, \u017ce kto\u015b spo\u015br\u00f3d autor\u00f3w \u201eHelianda\u201d zna\u0142 mit o \u015bmierci Jasnego Boga, to niewykluczone \u017ce zainspirowa\u0142 si\u0119 te\u017c innymi elementami tej historii. Jednocze\u015bnie, na bazie wrzuconych mimochodem s\u0142\u00f3w, nie spos\u00f3b powiedzie\u0107 niczego wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

Nawet dusza ludzka, si\u0142\u0105 rzeczy cz\u0119sto wspominana przy okazji Ewangelii, jest tutaj poga\u0144skim konstruktem. Tradycja germa\u0144ska m\u00f3wi, \u017ce nasze dusze s\u0105 kompozytami, sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 z kilku r\u00f3wnowa\u017cnych element\u00f3w. Jest czysto biologiczna moc animuj\u0105ca nasze cia\u0142a [stsas. ferah], \u015bwiadomo\u015b\u0107 istniej\u0105ca w naszych czaszkach [stsas. mod], oraz suma targaj\u0105cych nami marze\u0144 i pasji [stsas. wod, domena boga Wod-ana]. Dusz\u0105 jest te\u017c osobowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra ulatuje z Ziemi po \u015bmierci [stsas. seola] aby zazna\u0107 za\u015bwiat\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 siebie zostawiamy w naszych ulubionych miejscach i przedmiotach [stsas. gest]; inna pozostaje z bliskimi, \u017cyj\u0105c dalej, dop\u00f3ki kto\u015b nas dobrze wspomina [stsas. hamo]. Narracja oraz bohaterowie \u201eHelianda\u201d odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do wszystkich tych koncepcji, dowodz\u0105c odbiorcom doskona\u0142ego zrozumienia ich wiary. Zbudowa\u0142o to autorytet, dzi\u0119ki kt\u00f3remu przyszli Niemcy zaufali ostatecznie chrze\u015bcija\u0144stwu i przyj\u0119li je za swoje. Dodali przy tej okazji sw\u00f3j niema\u0142y, konstruktywny wk\u0142ad, pozwalaj\u0105cy zaadaptowa\u0107 obc\u0105 religi\u0119 do p\u00f3\u0142nocnoeuropejskiej wra\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Odyn po\u015bwi\u0119ca si\u0119, aby posi\u0105\u015b\u0107 runy. Torgeir Fjereide, Norwegia, 2019 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Starosaska wizja Ewangelii to tekst przebogaty. Pracowa\u0142y nad nim pokolenia naukowc\u00f3w, od okresu Reformacji po najnowsze teksty sprzed paru miesi\u0119cy. Ja r\u00f3wnie\u017c dorzuci\u0142em do tego wysi\u0142ku nowe szlify, umacniaj\u0105c kilka tez, wysuni\u0119tych przez poprzednik\u00f3w bez odpowiedniego wachlarza dowod\u00f3w na poparcie. Ich przeczucia okaza\u0142y si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci trafne: chocia\u017cby uto\u017csamienie Chrystusa z Wodanem by\u0142o natychmiast zauwa\u017calne dla j\u0119zyko- i kulturoznawc\u00f3w, jeszcze zanim wgry\u017ali si\u0119 w teologiczne podobie\u0144stwa, na kt\u00f3rych zbudowa\u0142em w\u0142asn\u0105 lini\u0119 argumentacyjn\u0105. Nie w\u0105tpi\u0119 (a \u017cywi\u0119 gor\u0105ce nadzieje), \u017ce kolejni ludzie zafascynowani tematem, wyci\u0105gn\u0105 z tej analizy jeszcze wi\u0119cej materia\u0142\u00f3w. Ja jednak, czasowo, poprzestan\u0119 na tym dwucz\u0119\u015bciowym artykule i \u2013 nieopublikowanym jeszcze \u2013 spisie boskich epitet\u00f3w, rekonstruowanych na bazie tego oto eposu.<\/p>\n\n\n\n

Wszyscy Czytelnicy mogli wynie\u015b\u0107 z mojej pracy jaki\u015b po\u017cytek, wi\u0119kszy ni\u017c tylko wygoda, \u017ce nie musz\u0105 \u201eHelianda\u201d bada\u0107 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Chrze\u015bcijanie poznali bli\u017cej potencja\u0142, jaki tkwi w przyjaznej polemice mi\u0119dzy Tradycjami, nawet je\u015bli \u0142\u0105czy je wsp\u00f3lna przesz\u0142o\u015b\u0107, sk\u0105pana w ogniu i krwi. Je\u015bli nauka nie zada w przysz\u0142o\u015bci k\u0142amu przedstawionym przeze mnie tezom, to mo\u017cna upatrywa\u0107 wp\u0142yw\u00f3w starogerma\u0144skich w tak ikonicznych motywach, jak brodaty Jezus, Pieta, czy konflikt wewn\u0119trzny Zbawiciela eksploatowany przez niezliczone dzie\u0142a kultury. Od renesansowych mistrz\u00f3w w\u0142oskich, do \u201eJesus Christ Superstar\u201d \u2013 trudno sobie wyobrazi\u0107, czym by\u0142oby chrze\u015bcija\u0144stwo, pozbawione \u201eludzkiej twarzy\u201d. Tym bardziej, \u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0142oby je na rzecz wierno\u015bci wobec niuans\u00f3w semickiej etykiety, b\u0105d\u017a co najmniej helle\u0144skiego decorum<\/em>. Ze strony mitoznawstwa, wygra\u0142a zwyczajnie lepsza fabu\u0142a. Zrz\u0105dzeniem losu, bo chyba nie szczeg\u00f3lnej uczuciowo\u015bci German\u00f3w, zawdzi\u0119czamy j\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci tw\u00f3rcom \u201eHelianda\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem poganie, nie s\u0105dz\u0119 aby pozostali w tyle cho\u0107by na krok. Jak zwykle lekcewa\u017cone (wszak\u017ce ko\u015bcielne) pi\u015bmiennictwo okaza\u0142o si\u0119 pewniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em, ni\u017c najpi\u0119kniejsze nawet przekazy ustne. \u201eHeliand\u201d dotar\u0142 w nasze r\u0119ce z czas\u00f3w prawdziwie poga\u0144skich, by\u0142 pisany dla niezaprzeczalnie germa\u0144skiej publiczno\u015bci przez osoby \u017cywo z ni\u0105 obcuj\u0105ce. Dlatego spisane tutaj wnioski nie powinny i\u015b\u0107 na marne, tylko stanowi\u0107 nauk\u0119 dla praktyk\u00f3w. To najdoskonalsze dost\u0119pne nam \u017ar\u00f3d\u0142o, opisuj\u0105ce spojrzenie kontynentalnych German\u00f3w na posta\u0107 Wodana \u2013 znachora, kr\u00f3la i posta\u0107 dynamiczn\u0105 o niejednej ju\u017c twarzy. Synkretyczny obraz z \u201eHelianda\u201d jest u\u017cyteczny poprzez swoj\u0105 narracyjn\u0105 form\u0119 oraz chwalone ju\u017c wielokrotnie pog\u0142\u0119bienie psychologii. Czysto germa\u0144skie \u201eZakl\u0119cia Merseburskie\u201d czy inskrypcja z Nordendorfu, nie mog\u0142y zostawi\u0107 po sobie tak rozbudowanego portretu, bo s\u0105 setki razy kr\u00f3tsze. Dlatego nawet je\u015bli tylko cz\u0119\u015b\u0107 z wyszczeg\u00f3lnionych punkt\u00f3w wsp\u00f3lnych okaza\u0142aby si\u0119 prawdziwa, wci\u0105\u017c by\u0142oby to \u017ar\u00f3d\u0142o, kt\u00f3rego rodzimowiercy powinni si\u0119 trzyma\u0107. Zw\u0142aszcza, kiedy w\u0105tki tak istotne jak dusza czy funkcjonalna budowa wielo\u015bwiata, opisa\u0142a bardziej wyczerpuj\u0105co ni\u017c cokolwiek wyprodukowanego przez pogan\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Angerer Michael, Beyong „Germanic” and „Christian” Monoliths: Revisiting Old English and Old Saxon Biblical Epics<\/em>, Journal of English and Germanic Philology 2021, t. 120, nr 1.<\/p>\n\n\n\n

Augustyn Prisca, The Semiotics of Fate, Death and the Soul in Germanic Culture: the Christianization of Old Saxon,<\/em> Athens (Georgia) 1996.<\/p>\n\n\n\n

Augustyn Prisca, Thor’s Hammer and the Power of God. Poetic Strategies in the Old Saxon Heliand Gospel<\/em>, Daphnis 2004, nr 33.<\/p>\n\n\n\n

Bosman Frank, „Teach us the Secret Runes”. The Lord’s Prayer in Heliand,<\/em> Perichoresis 2016, t. 14, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Brennan Roland, Pre-Christian Anglo-Saxon Worship. A Semantic Study,<\/em> Londyn 2021.<\/p>\n\n\n\n

Carlton David, Semantic Shift in Old English and Old Saxon Identity Terms, London (Ontario) 2019.<\/p>\n\n\n\n

Cathey James, Give Us This Day Our Daily „rad”<\/em>, The Journal of English and Germanic Philology 1995, t. 94, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Cathey James, Heliand. Text and Commentary<\/em>, Morgantown 2002.<\/p>\n\n\n\n

Cavell Megan, The Binding of Religious Heroes in Andreas and the Heliand<\/em>, English Studies 2015, t. 96, nr 5.<\/p>\n\n\n\n

Collitz Hermann, The Home of the Heliand,<\/em> PMLA 1901, t. 16, nr 1.<\/p>\n\n\n\n

Craver Drew, Odinizing Jesus in the Holy Roman Empire and the creation of the Crusader<\/em>, Athens (Georgia) 2017.<\/p>\n\n\n\n

Fahey Richard, Decoding geruni: runic sacramenta in the Old Saxon Helian<\/em>d [w:] Swain Larry, et al., Old English and Continental Germanic Literature in Comparative Perspectives<\/em>, Nowy Jork 2019.<\/p>\n\n\n\n

Gesine Mierke, The Old Saxon Heliand: Memoria as Cultural Transfer<\/em>, Florilegium 2010, nr. 27.<\/p>\n\n\n\n

Harrison Perry, Joseph and the name Jesus in the Old Saxon Heliand<\/em>, Modern Philology 2018, t. 116, nr 1.<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=E7KSlIgO81Q&list=PL3zSn4SqGuXZCawBLDjJ0IvZ5qzwLiqlj&index=6<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.hieronymus.us.com\/latinweb\/Mediaevum\/Heliand.htm<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/germaniclordsprayer.wordpress.com\/contents\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Jenkins Philip, The Many Faces of Christ. The Thousand-Year Story of the Survival and Influence of the Lost Gospels<\/em>, Nowy Jork 2015.<\/p>\n\n\n\n

Kay Matthew, The Hanged-God. The influence of pre-Christian literary motifs on the depictions of the crucifixion in The Dream of the Rood and Heliand<\/em>, Milton Keynes 2013.<\/p>\n\n\n\n

Krooks David, The „Hero on the Beach” in the Old Saxon Heliand?,<\/em> Journal of Germanic Linguistics 1991, t. 3, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Loewen Isaak, The Heliand’s Massacre of the Innocents: was the Heliand written by a Woman?,<\/em> San Antonio 2019.<\/p>\n\n\n\n

Murphy Ronald, Magic in the „Heliand”<\/em>, Monatshefte 1991, t. 83, nr 4.<\/p>\n\n\n\n

Murphy Ronald, The Heliand: „a beautiful happiness”. Presenting Christ to the Early Medieval North<\/em>, Road to Emmaus 2019, nr 74-75.<\/p>\n\n\n\n

Murphy Ronald, Tree of Salvation. Yggrassil and the Cross in the North<\/em>, Oksford 2013.<\/p>\n\n\n\n

Neubauer \u0141ukasz, The Character of Iesu Krist in the Old Saxon Gospel Harmony The Heliand as a Dramatic Cultural Synthesis Combining Elements of Deep Christian Piety and the Germanic Code of Heroic Honour,<\/em> [w:] Idem, Borys\u0142awski Rafa\u0142, Czarnowus Anna, The Marvels of Reading. Essays in Honour of Professor Andrzej Wicher<\/em>, Katowice 2015.<\/p>\n\n\n\n

Onderwater Lars, Gef \u00fbs dago gehuuilikes r\u00e2d, drohtin the g\u00f4do. An enquiry into the role of the Heliand in the conversion process of the Saxons<\/em>, Leiden 2021.<\/p>\n\n\n\n

Pakis Valentine, et al., Perspectives on the Old Saxon Heliand<\/em>, Morgantown 2010.<\/p>\n\n\n\n

Pelle Stephen, The Heliand and Christological Orthodoxy<\/em>, Florilegium 2010, t. 27, nr 63.<\/p>\n\n\n\n

Price Timothy, The Old Saxon Leipzig Heliand manuscrip fragment: new evidence concerning Luther, the poet, and Ottonian heritage<\/em>, Berkeley 2010.<\/p>\n\n\n\n

Rhody Nathanael, The Heliand: The Warrio’s Strength and the Transcendence of Faith<\/em>, Journal of Undergraduate Research at Minnesota State University (Mankato), t. 12, nr 9.<\/p>\n\n\n\n

Russel James, The Germanization of Early Medieval Christianity<\/em>, Oksford 1994.<\/p>\n\n\n\n

Sipione Concetta, „Lord, teach us the sacred words!”. Some reflection concerning the Lord’s Prayer in the Heliand,<\/em> Filologia Germanica 2014, t. 6, nr 14.<\/p>\n\n\n\n

Sweeney Christopher, War, Displacement, and the Cross: the Saxon Reimagining of the Cross in the Wake of the Saxon Wars<\/em>, Nowy Jork 2019.<\/p>\n\n\n\n

Therus Jhonny, Rebooting the Gospel for a Germanic audience \u2013 the case of Heliand<\/em>, [w:] Hillerdal Charlotta, Ilves Kristin, Re-Imagining Periphery. Archaeology and Text in Northern Europe from Iron Age to Viking and Early Medieval Periods<\/em>, Oksford 2023.<\/p>\n\n\n\n

Tiefenbach Heinrich, A concise Old Saxon Dictionary<\/em>, Berlin 2010.<\/p>\n\n\n\n

Wilson Seth, Concepts of Lordship and Religion in the Helian<\/em>d, Oksford 2006.<\/p>\n\n\n\n

Youngs Samuel, A Transcript of Submission: Jesus as Fated Victim of Divine Violence in the Old Saxon Heliand<\/em>, Religions 2021, t. 12, nr 306.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 dost\u0119pne bezp\u0142atnie online.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przybito go w\u0142asn\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0105 do Drzewa \u015awiat\u00f3w, wyobra\u017canego jako jesion rosn\u0105cy na szczycie niebia\u0144skiej g\u00f3ry. Trwa\u0142 tam dziewi\u0119\u0107 dni i dziewi\u0119\u0107 nocy, samotny, poszcz\u0105c, cierpi\u0105c w agonii mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105. Wreszcie znalaz\u0142 si\u0119 na kraw\u0119dzi umierania, sk\u0105d uzyska\u0142 dost\u0119p do wiedzy okupionej przedtem krwi\u0105 \u2013 pochwyci\u0142 alfabet (runiczny). Nast\u0119pnie zsun\u0105\u0142 si\u0119 z drzewa, aby odda\u0107 to narz\u0119dzie ludzko\u015bci. Do\u015bwiadczenie to uczyni\u0142o go m\u0105drzejszym, otworzy\u0142o przed nim nowe drogi w znajomo\u015bci magii.<\/p>\n

Chocia\u017c zako\u0144czenie jest inne, to z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna wyszczeg\u00f3lni\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 pomi\u0119dzy mitem o Zmartwychwstaniu i ofiar\u0105 Wodana.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":574,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,14,25],"tags":[],"class_list":["post-570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-chrzescijanstwo","category-religia-germanska","category-zrodloznawstwo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=570"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":592,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/570\/revisions\/592"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}