{"id":732,"date":"2025-05-17T23:19:20","date_gmt":"2025-05-17T23:19:20","guid":{"rendered":"https:\/\/harug.pl\/?p=732"},"modified":"2025-05-17T23:19:20","modified_gmt":"2025-05-17T23:19:20","slug":"indiculus-superstitionum-et-paganiarum-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/2025\/05\/17\/indiculus-superstitionum-et-paganiarum-cz-2\/","title":{"rendered":"Indiculus superstitionum et paganiarum, cz. 2"},"content":{"rendered":"\n

Relief z Externsteine, XI w., Westfalia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kult domowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eO nabo\u017ce\u0144stwach poga\u0144skich przy ognisku domowym, b\u0105d\u017a przy rozpoczynaniu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O rowach dooko\u0142a gospodarstw.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zarysowany w poprzednim podrozdziale kult \u015bwi\u0105tynny to mniej ni\u017c jedna strona przys\u0142owiowego medalu, bo zaledwie jej cz\u0119\u015b\u0107. Ludno\u015b\u0107 by\u0142a rozproszona, co przy niskiej g\u0119sto\u015bci osadnictwa i wydajno\u015bci gospodarczej nie sprzyja\u0142o powstawaniu o\u015brodk\u00f3w zdolnych tak\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 utrzyma\u0107. Na bloty, rytua\u0142y ofiarne religii starogerma\u0144skiej, trzeba by\u0142o doje\u017cd\u017ca\u0107 z ca\u0142kiem odleg\u0142ych miejscowo\u015bci. Podr\u00f3\u017ce, nawet na niewielk\u0105 dla nas skal\u0119, trzeba by\u0142o skoordynowa\u0107. Organizatorzy musieli zadba\u0107, aby nikt nie przyby\u0142 w dzie\u0144 po wydarzeniu lub by\u0142 zmuszony koczowa\u0107 w oczekiwaniu nieopodal gaju. Dlatego szacuj\u0119 (cho\u0107 nie posiadam argumentu w postaci twardej rekonstrukcji kalendarzowej) cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 takich zjazd\u00f3w na pojedyncze w trakcie miesi\u0105ca. Musia\u0142a by\u0107 to data o sta\u0142ej i przewidywalnej rytmice, kluczowa w spo\u0142ecze\u0144stwie bez pisemnego kalendarza\u2026 propozycja wzywania bog\u00f3w co pe\u0142ni\u0119 nasuwa si\u0119 sama. Takie spotkania nie zaspokaja\u0142y jednak pe\u0142ni potrzeb religijnych spo\u0142ecze\u0144stwa, umocnione nawet przejawami \u201ereligii niskiej\u201d zwi\u0105zanej z wichtami. Dlatego podstaw\u0105 dla historycznej praktyki poga\u0144skiej by\u0142y obrz\u0119dy domowe, wykonywane przy palenisku.<\/p>\n\n\n\n

W przytoczonym wy\u017cej fragmencie anonimowy autor wzmiankuje rytua\u0142 wykonywany powszechnie, jak wskazywa\u0142aby gramatyka. S\u0105 to \u201enabo\u017ce\u0144stwa\u201d [\u0142ac. observatione], s\u0142owo na wskro\u015b nietypowe dla j\u0119zyka chrze\u015bcijan opisuj\u0105cych pogan we wczesnym \u015bredniowieczu. Znaczeniowo to \u201emsza, wys\u0142uchanie [mszy], pos\u0142uga [kap\u0142a\u0144ska]\u201d i jest w tych czasach wyra\u017ceniem ju\u017c mocno klerykalnym. Popularyzatorzy teoretyzuj\u0105 lub implikuj\u0105, \u017ce wynika to z niedoboru s\u0142\u00f3w, lecz autor udowadnia co\u015b wprost przeciwnego. Has\u0142a w indeksie przekazuj\u0105 nam wiele wiedzy m.in. dlatego, \u017ce zastosowane s\u0142owa dobrano z rozmys\u0142em. ISP rozpoznaje sk\u0142adanie ofiar, rozmaite \u015bwi\u0119tokradztwa, konkretne czynno\u015bci kultowe stosowne do opisania po\u015bledniejszych okazji. Observatione <\/em>jest inne, poniewa\u017c zr\u00f3wnuje w warstwie j\u0119zykowej ten obrz\u0105dek z chrze\u015bcija\u0144skim, wymaga nawet dodania \u201e\u2026poga\u0144skich\u201d dla u\u015bci\u015blenia. Gdyby ich nie zawarto, odbiorca m\u00f3g\u0142by pomy\u015ble\u0107, \u017ce nieo\u015bwieceni Sasi pr\u00f3buj\u0105 udziela\u0107 po domach komunii \u015bwi\u0119tej! Co swoj\u0105 drog\u0105 przydarza\u0142o si\u0119 cz\u0119sto i by\u0142o dla hierarchii kap\u0142a\u0144skiej problemem w\u0142a\u015bciwie do czasu Reformacji. Monopol liturgiczny wymaga\u0142 stuleci, \u017ceby zapu\u015bci\u0107 korzenie w umys\u0142ach ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Nabo\u017ce\u0144stwo o kt\u00f3rym mowa, jest rzecz\u0105 powa\u017cn\u0105. Prawdopodobnie zwraca\u0142o si\u0119 do bog\u00f3w, b\u00f3stwa plemiennego lub ub\u00f3stwionych przodk\u00f3w. Samo okre\u015blenie przekazuje nam gravitas <\/em>odmienne od ofiar \u201ezostawianych przy\u201d strumieniach, drzewach czy ska\u0142ach, inne od studni ofiarnej, przekazuj\u0105cej dary bogowie-wiedz\u0105-gdzie. To powaga zbli\u017cona do wsp\u00f3\u0142czesnego postrzegania blotu, kt\u00f3r\u0105 odno\u015bnie dawnych Sas\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142a wspominaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie <\/em>w kulcie domowym. Mog\u0119 jedynie podejrzewa\u0107, \u017ce organizowano je za potrzeb\u0105 \u2013 autor ratuje nas czym\u015b w rodzaju przyk\u0142adu, m\u00f3wi\u0105c \u017ce czynili nabo\u017ce\u0144stwa przy rozpoczynaniu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Dla Sasa jako przedstawiciela kultury tradycyjnej, przedsi\u0119wzi\u0119ciem by\u0142 ca\u0142y wachlarz dzia\u0142a\u0144: wymiana towarowa, wyprawa \u0142upie\u017ccza, \u015bluby i adopcje dzieci, budowa nowej zagrody czy kupno pojedynczej krowy. \u0141\u0105czy je powaga sprawy, kt\u00f3rej powodzenie mog\u0142o z\u0142ama\u0107 lub zbudowa\u0107 pozycj\u0119 gospodarza. W takich sprawach proszono o wsparcie bog\u00f3w, najpewniej dokonuj\u0105c te\u017c wr\u00f3\u017cby dla odczytania ich woli.<\/p>\n\n\n\n

Analiza por\u00f3wnawcza \u017ar\u00f3de\u0142 germa\u0144skich spoza Saksonii wskazuje, \u017ce bloty domowe stanowi\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 aktywno\u015bci religijnej na Islandii i w Skandynawii, czyli w jedynych miejscach dla kt\u00f3rych posiadamy zadowalaj\u0105ce dane (pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c g\u0142osy w\u0142\u0105czaj\u0105ce do tego pocztu Anglosas\u00f3w). Sk\u0105py zas\u00f3b wczesno\u015bredniowiecznych gospodarstw i \u017ar\u00f3de\u0142 dotykaj\u0105cych cho\u0107 powierzchownie \u017cycia codziennego klas pracuj\u0105cych, uczyni\u0142y taki g\u0142os nieoczywistym odno\u015bnie German\u00f3w na kontynencie. Mimo to uwa\u017cam, \u017ce wzmianki w rodzaju tego \u201enabo\u017ce\u0144stwa przy palenisku\u201d s\u0105 ju\u017c pewn\u0105 podstaw\u0105 by uzna\u0107 powszechny kult domowy za og\u00f3lnogerma\u0144ski. To tak\u017ce mog\u0142oby stanowi\u0107 nauk\u0119 dla neopogan, usilnie wynosz\u0105cych swoj\u0105 religi\u0119 w miejsca publiczne. Niekiedy korzystnie jest posiedzie\u0107 w domu.<\/p>\n\n\n\n

Wiedzieli to poga\u0144scy Sasi, dla kt\u00f3rych najwidoczniej r\u00f3w otaczaj\u0105cy gospodarstwo by\u0142 zagadnieniem religijnym. Przywodzi to na my\u015bl indoeuropejskie jeszcze praktyki wyznaczania dzia\u0142ek poprzez wr\u00f3\u017cb\u0119 kap\u0142a\u0144sk\u0105 (powszechne u German\u00f3w migruj\u0105cych w trakcie wielkiej w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w) i rzymskie pomerium. <\/em>Nie chodzi tutaj o znajome dla nas rowy melioracyjne, pr\u0119dzej o bruzdy wyznaczaj\u0105ce granice posiad\u0142o\u015bci lub nawet wa\u0142y ziemne fizycznie chroni\u0105ce wiosk\u0119 plemienn\u0105. Ich powstawanie i podtrzymanie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z wysokiej rangi rytua\u0142ami religijnymi, maj\u0105cymi najpewniej charakter blotu, przeznaczonego w odbiorze dla bezpo\u015bredniego otoczenia. Ocala\u0142a toponimia, nazwy takich formacji terenu lub zwyczajowych granic, insynuuj\u0105 \u017ce wzywano do ich wyznaczania samego Wodana.<\/p>\n\n\n\n

Dla Anglosas\u00f3w i Skandynaw\u00f3w (ale te\u017c poga\u0144skich S\u0142owian, tak\u017ce na ziemiach polskich) by\u0142a to p\u00f3\u017aniej przestrze\u0144 graniczna mi\u0119dzy \u015bwiatami. Zostawiano tam ofiary, bogatsze ni\u017c w religijno\u015bci niskiej. Bior\u0105c pod uwag\u0119 te argumenty, jestem zwolennikiem uznania tych dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w blotu za bieguny wyznaczaj\u0105ce ramy ekumeny wzgl\u0119dem dziczy. W centrum \u015bwiata oswojonego by\u0142o palenisko, jej obrze\u017ca stanowi\u0142y granic\u0119 obszaru podporz\u0105dkowanego przez ludzko\u015b\u0107, tak\u017ce w sferze duchowej. Je\u015bli za\u015b Czytelnik\u00f3w nie przekonuj\u0105 tak g\u00f3rnolotne dociekania, podsumuj\u0119 w spos\u00f3b (nomen omen) granicz\u0105cy z bana\u0142em. Wykopanie takiego rowu zaiste by\u0142o dla spo\u0142eczno\u015bci plemiennej du\u017cym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, wymagaj\u0105cym do powodzenia opieki, je\u015bli nie aktywnego wsparcia pozaziemskich Pot\u0119g.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ba\u0142wan Jana J\u0119czmienia wypieczony z chleba, element scenografii z filmu \u201eThe Wicker Man” [1973]<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pomniejsze figury kultowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eO ba\u0142wanach z ciasta;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O ba\u0142wanach z sukna;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O ba\u0142wanie, kt\u00f3rego obnosz\u0105 po polach;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O drewnianych stopach i d\u0142oniach w poga\u0144skim obrz\u0105dku.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201eBa\u0142wan\u201d jest okre\u015bleniem kontrowersyjnym. Zapo\u017cyczenie tureckie w j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich, przeniesione za po\u015brednictwem niesprecyzowanego ludu ira\u0144skiego, bierze udzia\u0142 w dziejowym konflikcie. By\u0142o preferowan\u0105 nazw\u0105 u\u017cywan\u0105 przez S\u0142owian na okre\u015blenie w\u0142asnych figur kultowych, dlatego te\u017c pad\u0142o ofiar\u0105 najostrzejszej ofensywy Ko\u015bcio\u0142a. Za pomoc\u0105 wyrafinowanej socjotechniki przypisano ba\u0142wanom same cechy kontrautorytetu: g\u0142upot\u0119, niemoc (st\u0105d ludek lepiony ze \u015bniegu), pewn\u0105 o\u015blizg\u0142o\u015b\u0107 jak w brzmieniu s\u0142owa \u201eba\u0142wochwalstwo\u201d. Dzi\u015b t\u0119 sam\u0105 narracj\u0119 podj\u0119li neopoganie, usi\u0142uj\u0105cy wyprze\u0107 to pradawne miano bardziej ksi\u0105\u017ckowym \u201eidol\u201d. Pozwol\u0119 sobie przemilcze\u0107 wyzieraj\u0105c\u0105 spod tego ironi\u0119 i przyj\u0105\u0107 starszy w polszczy\u017anie wariant za obowi\u0105zuj\u0105cy na blogu.<\/p>\n\n\n\n

Jakie wizerunki \u015bwi\u0119to\u015bci uczestniczy\u0142y w \u017cyciu religijnym Sas\u00f3w? Z analizy por\u00f3wnawczej trzech wzmianek z ISP mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce nietypowe. Autor nie porusza ani s\u0142owem tematu zwyczajowych pos\u0105g\u00f3w z drewna, rzadziej kamiennych. Gdziekolwiek \u017ar\u00f3d\u0142a zdradzaj\u0105 nam co\u015b na temat takowych u plemion germa\u0144skich, s\u0105 to raczej popisowe wytwory rzemios\u0142a o honorowym miejscu w centrum kultu. Sprzyja to interpretowaniu ich jako przedstawie\u0144 g\u0142\u00f3wnych b\u00f3stw: Wodana, Thunara i Frijji, gdzieniegdzie podpiera to nie\u015bmia\u0142a wzmianka w literaturze. To zjawisko diametralnie r\u00f3\u017cne od podobizn z ciasta oraz sukna, jedynych ukazywanych przez \u201eIndiculus\u2026\u201d. Jako mniej powa\u017cne i nietrwa\u0142e, musia\u0142y przedstawia\u0107 po\u015bledniejsze \u015bwi\u0119to\u015bci, pe\u0142ni\u0105ce przej\u015bciow\u0105 rol\u0119 w rytua\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n

Na ba\u0142wana z ciasta, jestem w stanie wytypowa\u0107 dw\u00f3ch kandydat\u00f3w. M\u00f3g\u0142 nim by\u0107 regionalny odpowiednik Jana J\u0119czmienia, postaci znanej z anglosaskiego folkloru i mitologicznie zwi\u0105zanej z procesem warzenia piwa. Od wczesnego \u015bredniowiecza do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci dotar\u0142y tego rodzaju makabryczne wypieki w kszta\u0142cie ludzkiego cia\u0142a, cz\u0119\u015bciej samej tylko g\u0142owy. Uczestnicy dzielili si\u0119 nimi podczas do\u017cynek chmielnych w Anglii i germa\u0144skich rejonach Szkocji; analogiczne \u015bwi\u0119to odbywa\u0142o si\u0119 na terenie etnograficznych Niemiec w okolicach pa\u017adziernika (na po\u0142udniu kraju przeobrazi\u0142o si\u0119 w ikoniczny Oktoberfest). Oba obszary kulturowe dziel\u0105 te\u017c charakterystyczny motyw w ba\u015bniach i podaniach: ludek z ciasta, od XIX w. raczej z piernika ni\u017c z chleba, uciekaj\u0105cy przed ob\u0142aw\u0105. Drugi kierunek odczytania, zaproponowany przez niemieckiego rodzimowierc\u0119 pod pseudonimem Iwobrand, dotyczy\u0142by koresponduj\u0105cej figury ze s\u0142odkiego pieczywa. By\u0142a znacznie mniejsza od \u015bwi\u0105tecznej, ale dzieli\u0142a jej donios\u0142\u0105 rol\u0119 sakraln\u0105. Jeszcze do niedawna podawano takie w Niemczech i Niderlandach na stypach, przedtem na spotkaniach rodzinnych na Wszystkich \u015awi\u0119tych. Ju\u017c od \u015bredniowiecza zostawiano \u00f3w chleb, aby wyr\u00f3s\u0142 na piersi zmar\u0142ego m\u0119\u017cczyzny; zjadaj\u0105cy go go\u015bcie mieli pozyska\u0107 w ten spos\u00f3b cz\u0119\u015b\u0107 zalet, jakimi ws\u0142awi\u0142 si\u0119 za \u017cycia. Dalsze odpowiedniki znane s\u0105 w Anglii.<\/p>\n\n\n\n

Obok antropomorficznych jadano tak\u017ce chlebki zoomorficzne w kszta\u0142cie zaj\u0119cy lub ptactwa wodnego towarzysz\u0105cych Wielkanocy. Trudno oceni\u0107 czy przynale\u017ca\u0142y one do jednego kompleksu wierze\u0144, czy do trzech odr\u0119bnych \u2013 kult\u00f3w Austry, Jana J\u0119czmienia i przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Inge Carius, niemieckie wypieki obrz\u0119dowe (o kt\u00f3rych mowa w tek\u015bcie powy\u017cej), 1976 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ba\u0142wan z sukna pojawi\u0142 si\u0119 jako jeden z wyraz\u00f3w domniemanego kultu Frijji. Faktycznie w schrystianizowanym Barbaricum to \u017ce\u0144skie postacie kultowe mia\u0142y szyte podobizny. Dzia\u0142o si\u0119 to z wielorakich przyczyn. Kobiety umia\u0142y szy\u0107, tote\u017c wzi\u0119\u0142y na siebie \u201ebabskie\u201d postacie. Tak\u017ce wizualnie to panie mia\u0142y na sobie suknie, kt\u00f3re \u0142atwiej by\u0142o odda\u0107 roboczo \u0142achmanami, ni\u017ali wyrze\u017abi\u0107 w drewnie. Obecno\u015b\u0107 takiej podobizny jako osobnej figury kultowej, innej ni\u017c Yrias, pozostaje niewykluczona. O niej wiedzieliby\u015bmy tylko tyle, \u017ce przedstawia\u0142a konkretn\u0105 posta\u0107 mitologiczn\u0105 (ISP m\u00f3wi \u201eba\u0142wan\u201d  miast zwyczaj robienia czy obnoszenia \u201eba\u0142wan\u00f3w\u201d w liczbie mnogiej). Istnieje natomiast gar\u015b\u0107 pomniejszych argument\u00f3w za uznaniem ich za jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Podczas obchod\u00f3w \u015bwi\u0119ta p\u00f3\u017anozimowego, realizuj\u0105cego mit matki rozpaczaj\u0105cej po stracie syna, mieszka\u0144cy Europy p\u00f3\u0142nocnej powszechnie obnosili po wsi jej wyobra\u017cenie. Znamy to bli\u017cej z przekaz\u00f3w nt. Celt\u00f3w i S\u0142owian, obu lud\u00f3w z kt\u00f3rymi Sasi mieli przewlek\u0142y kontakt, wyrastaj\u0105c ze wsp\u00f3lnej indoeuropejskiej kolebki oraz blisko\u015bci geograficznej. Dla Niemiec sensu largo <\/em>oraz Niderland\u00f3w, mamy po\u015bwiadczone przebiegaj\u0105ce w tym gu\u015bcie tradycje maryjne, gdzie \u015bwi\u0119ty obraz lub pos\u0105g trafia\u0142 zim\u0105 do miejscowo\u015bci i w regularnych interwa\u0142ach \u201ew\u0119drowa\u0142\u201d mi\u0119dzy domami, aby znikn\u0105\u0107 wraz z nadej\u015bciem wiosny. Stamt\u0105d trafi\u0142o to cho\u0107by do Polski, wci\u0105\u017c mo\u017cna napotka\u0107 migruj\u0105ce Matki Boskie w bardziej pobo\u017cnych domach, najcz\u0119\u015bciej jako repliki bardziej znanych, cudotw\u00f3rczych obraz\u00f3w. Bior\u0105c pod uwag\u0119 bliskie zwi\u0105zki narodzin kultu maryjnego z kultem Frijji, nie mo\u017cna przekre\u015bla\u0107 scenariusza, gdzie nast\u0105pi\u0142a r\u00f3wnie\u017c kontynuacja zwyczaju w nowych szatach.<\/p>\n\n\n\n

Kt\u00f3rego z powy\u017cszych Sasi \u201eobnosili po polach\u201d [\u0142ac. per campos portant]? Dobrze opisany w\u015br\u00f3d Celt\u00f3w kult bogini Brygidy wskazywa\u0142by na jej odpowiednik, nasz\u0105 Frijj\u0119. U Frank\u00f3w istniej\u0105 m\u0119tne aluzje do takich zwyczaj\u00f3w w pismach \u015b\u015b. Marcina i Grzegorza z Tours. Mog\u0142a to by\u0107 dowolna z powy\u017cszych postaci, jak te\u017c trzecia, niepowi\u0105zana z nimi poga\u0144ska \u015bwi\u0119to\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnim z wymienionych by\u0142 r\u00f3wnie tajemniczy element kultu, przewijaj\u0105cy si\u0119 w\u015br\u00f3d German\u00f3w od iberyjskich Sweb\u00f3w po apeni\u0144skich Longobard\u00f3w i wyspiarskich Anglosas\u00f3w. Kult d\u0142oni i st\u00f3p, kt\u00f3re zdaniem autora, s\u0105 obiektem czci w \u201epoga\u0144skiego obrz\u0105dku\u201d. Z racji na ich wspomnian\u0105 mnogo\u015b\u0107 (wiele d\u0142oni, wiele st\u00f3p na terenie Saksonii) jestem zwolennikiem tezy, \u017ce by\u0142o to wygodne przedstawienie bog\u00f3w, nawet pomniejszych i plemiennych. Taki skarb rytualny dodawa\u0142 sprawczo\u015bci w oczach cz\u0142owieka przednowo\u017cytnego. Stopa oznacza\u0142a szybkie przybycie i godnie przyjmowa\u0142a uni\u017cony kult w imieniu b\u00f3stwa, d\u0142o\u0144 podkre\u015bla\u0142a jego moc wp\u0142ywania na rzeczywisto\u015b\u0107, b\u0119d\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a podobnie otwart\u0105 na akty uleg\u0142o\u015bci \u2013 kultura rycerska nakazuje ca\u0142owa\u0107 po d\u0142oniach kobiety, feudalne podda\u0144stwo mo\u017cnych i biskup\u00f3w. Czymkolwiek by\u0142y, kierowano do nich rytua\u0142y \u015bredniego rz\u0119du, nie\u015bwi\u0105teczne ale wci\u0105\u017c wymagaj\u0105ce istotnego nak\u0142adu si\u0142 [\u0142ac. ritu].<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pieta w ko\u015bciele \u015bw. Lamberta w Munster, XV w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Synkretyzm chrystopoga\u0144ski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eO ofiarach, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 \u015bwi\u0119tym;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O pro\u015bbach sk\u0142adanych temu, co dobrzy ludzie nazywaj\u0105 \u015awi\u0119t\u0105 Maryj\u0105;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O \u015bwi\u0119tokradztwie czynionym w ko\u015bcio\u0142ach;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O zwyczajnych zmar\u0142ych, kt\u00f3rych mianuj\u0105 \u015bwi\u0119tymi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czytelnicy Harugu wiedz\u0105 ju\u017c doskonale, \u017ce wyliczenie punkt\u00f3w wsp\u00f3lnych chrze\u015bcija\u0144stwa z poga\u0144stwem wymaga\u0142oby spisania serii ksi\u0105\u017ckowej w wielu opas\u0142ych tomach. Zjawiska tego nie nale\u017cy sp\u0142yca\u0107 wyst\u0119puj\u0105cymi w popularnym dyskursie twierdzeniami, \u017ce \u201echrze\u015bcija\u0144stwo to przemalowane poga\u0144stwo\u201d i wszystko tam zosta\u0142o zaw\u0142aszczone od religii rodzimych, ani te\u017c i\u015b\u0107 za g\u0142osem hipersceptyk\u00f3w, uwa\u017caj\u0105cych sam koncept poga\u0144stwa w Europie za zewn\u0119trzn\u0105 kreacj\u0119 chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy potrzebowali fikcyjnego wroga przeciw kt\u00f3remu mogliby si\u0119 jednoczy\u0107. Prawa nauki s\u0105 takie, \u017ce b\u0142\u0119dnych teorii powstaje niepor\u00f3wnanie wi\u0119cej ni\u017c trafnych, dlatego namawiam do ostro\u017cno\u015bci z traktowaniem kt\u00f3rejkolwiek dogmatycznie. Artyku\u0142y wychodz\u0105ce spod mojej r\u0119ki te\u017c nale\u017cy poddawa\u0107 analizie krytycznej i konfrontowa\u0107 ze skarbnic\u0105 wiedzy w\u0142asnej. Chrze\u015bcija\u0144sko-poga\u0144ska wymiana teologiczna to grz\u0105ski grunt, dzi\u015b ziemia ja\u0142owa, we wczesnym \u015bredniowieczu t\u0142umnie zamieszkiwana przez szereg ambiwalentnych postaci przynale\u017c\u0105cych tak naprawd\u0119 do obu Tradycji r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Jak wielokrotnie pad\u0142o ju\u017c w \u201ePrze\u017cytkach Starogerma\u0144skich\u201d ko\u015bcio\u0142y by\u0142y, obok cmentarzy, lubianym miejscem na bloty. Sprzyja\u0142a temu niska dyscyplina i brak autorytetu ksi\u0119dza wobec lokalnej wsp\u00f3lnoty. Co wi\u0119cej, ca\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142a toczy\u0107 si\u0119 za jego przyzwoleniem, szczeg\u00f3lnie je\u015bli przedtem by\u0142 kap\u0142anem poga\u0144skim lub zajmowa\u0142 si\u0119 tym po godzinach (a wiemy, \u017ce w\u0142a\u015bnie na terenie Niemiec taki koniunkturalizm istnia\u0142). Dyskusyjna by\u0142aby tu kolejno\u015b\u0107 zdarze\u0144. Czy poganie uznawali ko\u015bci\u00f3\u0142 za miejsce \u015bwi\u0119te, poniewa\u017c istotnie by\u0142a to ich \u015bwi\u0105tynia, gdzie w\u0142adze wymieni\u0142y tylko zewn\u0119trzne ozdobniki? Administracja w ka\u017cdych czasach miewa te same problemy i historia okresu potwierdza, \u017ce notablom ni\u017cszego szczebla zdarza\u0142o si\u0119 lekcewa\u017cy\u0107 obowi\u0105zki w duchu \u201ea ju\u017c wpisa\u0142em do raportu, zostaw tak\u201d. Nie inaczej by\u0142o z nawracaniem, st\u0105d we wczesnym \u015bredniowieczu masy pseudochrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy co prawda odbyli rytua\u0142 chrztu, ale nikt im nie wyt\u0142umaczy\u0142, po co i czy to cokolwiek zmienia. Tak wygl\u0105da\u0142o to w Karpatach, na Litwie czy w ca\u0142ej rozpi\u0119to\u015bci geograficznej Rosji. Ale mog\u0142o by\u0107 te\u017c odwrotnie. Poga\u0144stwo w realiach historycznych by\u0142o definiowane przez sw\u00f3j pluralizm, Germanie w kontakcie z buduj\u0105cym si\u0119 Christianitas ch\u0119tnie dodawali do swoich domowych o\u0142tarzyk\u00f3w wizerunki Chrystusa, p\u00f3\u017aniej Maryi. Mogli wi\u0119c uznawa\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 za miejsce \u015bwi\u0119te r\u00f3wnie dobre, jak ka\u017cde, tylko akurat zdominowane przez importowan\u0105 z po\u0142udnia oprawa graficzn\u0105. Podobny proces dotyczy\u0142 kultu \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3ry absolutnie w ka\u017cdym zak\u0105tku Europy, pos\u0142u\u017cy\u0142 jako narz\u0119dzie subwersji politeizmu. Poganin by\u0142 ch\u0119tny sk\u0142ada\u0107 ofiary swoim duchom i bogom tak d\u0142ugo, dop\u00f3ki ci odpowiadali, nawet je\u015bli prze\u0142o\u017cony kaza\u0142 wymieni\u0107 ich pos\u0105gi na jakie\u015b obce. Warstwy ludowe postrzega\u0142y to jako ekscentryczne zachowanie elit, ale te\u017c nie jakie\u015b obrazoburcze.<\/p>\n\n\n\n

Skoro tak by\u0142o, dlaczego ISP zakazuje i zwalcza ofiary sk\u0142adane \u015bwi\u0119tym? By\u0142oby to przecie\u017c niezgodne z duchem czas\u00f3w, sz\u0142o wbrew opisywanym przeze mnie procesom. Jak zaznaczy\u0142em we wst\u0119pie, okupacja karoli\u0144ska by\u0142a bardzo brutalna. Karol Wielki by\u0142 prawdziwym chrze\u015bcijaninem: wierzy\u0142 \u017ce jego koronacja rozpoczyna Dni Ostatnie i \u017ce musi przywr\u00f3ci\u0107 czysto\u015b\u0107 wiary w przygotowaniu na ponowne nadej\u015bcie Chrystusa. Dlatego chrystianizacja w jego wykonaniu by\u0142a dotkliwsza, wi\u0105za\u0142a si\u0119 z masowym mordem i pustoszy\u0142a lokalne kultury. Dajmy g\u0142os samemu zainteresowanemu w kapitularzu (spisie praw) z 769 r.:<\/p>\n\n\n\n

\u201eDekretujemy, \u017ce ka\u017cdy biskup ze wsparciem grafa, obro\u0144cy Ko\u015bcio\u0142a, powinni zadba\u0107 o sw\u00f3j lud zgodnie z prawem kanonicznym i pilnowa\u0107, by ludzie w diecezji nie pope\u0142niali poga\u0144skich czyn\u00f3w, lecz odrzucili z obrzydzeniem wszelkie brudy poga\u0144stwa. Zakazujemy ofiarom dla zmar\u0142ych, czarownik\u00f3w i wieszczk\u00f3w, amulet\u00f3w i omen\u00f3w i zaklinania, albo zabijania ofiar, kt\u00f3re g\u0142upcy sk\u0142adaj\u0105 w imieniu \u015bwi\u0119tych lub lokalnych spowiednik\u00f3w [!] pod ko\u015bcio\u0142ami. Wywo\u0142uj\u0105 tym gniew Boga i jego \u015bwi\u0119tych, podobnie jak te \u015bwi\u0119tokradcze ognie, kt\u00f3re nazywaj\u0105 nied fyr,<\/strong> jak wszyscy ci co kochaj\u0105 poga\u0144skie \u015bwi\u0119ta.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Fragment o ofiarach sk\u0142adanych pod ko\u015bcio\u0142ami mo\u017cna \u015bmia\u0142o przypisa\u0107 do zjawiska opisywanego w ISP. W\u0105tpi\u0119 by zwierz\u0119ta faktycznie zabijano by s\u0142awi\u0107 lokalnych spowiednik\u00f3w (chocia\u017c S\u0142owia\u0144szczyzna zna ofiary sk\u0142adane ludziom, g\u0142\u00f3wnie czarownicom). Jest to raczej zniekszta\u0142cona plotka, opisuj\u0105ca oryginalnie, \u017ce tubylcy odprawiali takie rytua\u0142y za pozwoleniem\/b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem <\/em>spowiednika.<\/p>\n\n\n\n

Bardzo ciekawa jest wzmianka o zwyczajnych [\u0142ac. quoslibet, dos\u0142. bylejakich] zmar\u0142ych mianowanych \u015bwi\u0119tymi. Istnia\u0142o w\u015br\u00f3d German\u00f3w zjawisko \u201epoga\u0144skich \u015bwi\u0119tych\u201d czy \u201enieoficjalnych anio\u0142\u00f3w\u201d (u\u017cywane wymiennie!) licznie notowane w\u015br\u00f3d Longobard\u00f3w, Turyng\u00f3w, Wizygot\u00f3w i Sweb\u00f3w, oraz Burgund\u00f3w. Jest ono wielop\u0142aszczyznowe, po\u0142\u0105czone efektem ko\u0144cowym \u2013 kultem postaci nierozpoznawanej przez ko\u015bci\u00f3\u0142. Bywaj\u0105 to przemianowane b\u00f3stwa, ale te\u017c bohaterowie czy ub\u00f3stwieni \u201ewielcy przodkowie\u201d kt\u00f3rych w kontek\u015bcie skandynawskim mogliby\u015bmy okre\u015bli\u0107 mianem alf\u00f3w. Taka rozpi\u0119to\u015b\u0107 i intensywno\u015b\u0107 zjawiska mo\u017ce by\u0107 tward\u0105 przes\u0142ank\u0105, pozwalaj\u0105c\u0105 uzna\u0107 Alb\u00f3w (og\u00f3lnogermanizacj\u0119 powy\u017cszej nazwy) za tak\u0105 w\u0142a\u015bnie kategori\u0119 byt\u00f3w; pomniejsze b\u00f3stwa antropogeniczne.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie w chwale powraca Frijja jako Maryja, uto\u017csamiona tutaj w\u0142a\u015bciwie wprost. Misjonarze dostrzegali, \u017ce dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia m\u0142odego jeszcze kultu maryjnego z pradawnym umi\u0142owaniem Wielkiej Bogini. Ju\u017c forma w jakiej dochodzi do nas ta informacja, wybrzmiewa nut\u0105 grozy: \u201eO pro\u015bbach sk\u0142adanych temu\u201d <\/em>implikuje istnienie bytu podszywaj\u0105cego si\u0119 pod Matk\u0119 Bosk\u0105. Pro\u015bby kierowane s\u0105 do jakiego\u015b podmiotu, kt\u00f3ry ni\u0105 wcale nie jest, cho\u0107 dobrzy ludzie <\/em>chcieliby j\u0105 tak nazywa\u0107. To przekonuj\u0105ce ukazanie fenomenu religijnego Frijji w okresie przej\u015bciowym \u2013 na tyle zasymilowana, by autorowi ISP nie przysz\u0142o ju\u017c na my\u015bl nazwanie jej \u201eWener\u0105 Sask\u0105\u201d i wci\u0105\u017c odr\u0119bna w stopniu wywo\u0142uj\u0105cym u chrze\u015bcijanina poczucie obco\u015bci. Takie postawienie sprawy jest kulminacyjnym \u015bwiadectwem dla obecno\u015bci Bogini w saskim panteonie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Saskie losy wr\u00f3\u017cbiarskie, u\u017cywane do IX w. (wykonane wcze\u015bniej), Westfalia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Superstitionum paganiarum<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eO amuletach i p\u0119tach;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O burzy, rogach i \u015blimakach;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O m\u00f3zgach zwierz\u0119cych;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O ogniu rozpalanym z drewna, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 nodfyr<\/strong>;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O przepowiadaniu przysz\u0142o\u015bci z lotu ptak\u00f3w, b\u0105d\u017a odchod\u00f3w, b\u0105d\u017a kichni\u0119\u0107 ptasich, ko\u0144skich lub krowich;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O wierze, i\u017c kobiety potrafi\u0105 w\u0142ada\u0107 ksi\u0119\u017cycem i kra\u015b\u0107 serca m\u0119\u017cczyzn, bo tak s\u0105dz\u0105 poganie;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O wyroczniach i wr\u00f3\u017cbiarzach;<\/em><\/p>\n\n\n\n

O zakl\u0119ciach.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nie ka\u017cdy zapis w kronice z epoki musi mie\u0107 znaczenie dla bada\u0144. Wewn\u0119trzna potrzeba, \u0142\u0105cz\u0105ca naukowc\u00f3w i pogan, nakazuje nam poszukiwa\u0107 ca\u0142o\u015bciowego obrazu. Elementy niepasuj\u0105ce do uk\u0142adanki dra\u017cni\u0105 nas, co sprzyja przygl\u0105daniu si\u0119 im raz za razem, a\u017c do poziomu ob\u0142\u0105kania. Czasem szale\u0144stwo kryje w sobie metod\u0119, ale znacznie cz\u0119\u015bciej jest po prostu szale\u0144stwem. Pr\u00f3ba zbiorczej analizy przes\u0105d\u00f3w, zajmuj\u0105cych poka\u017an\u0105 przestrze\u0144 w dokumencie, nale\u017cy do wyzwa\u0144 tej ma\u015bci. Przyst\u0119puj\u0119 do niej z przekonaniem, \u017ce w\u015br\u00f3d niezbyt odkrywczego opisu, uda\u0142o mi si\u0119 odkry\u0107 nieoczekiwane samorodki wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Lud wczesno\u015bredniowieczny, jak ka\u017cda zbiorowo\u015b\u0107 okresu przednowoczesnego, by\u0142a wype\u0142niona przes\u0105dami. Istnia\u0142 w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b prowadzenia \u017cycia, jaki mo\u017cna by\u0142o wyczyta\u0107 z regularnych wr\u00f3\u017cb, oraz \u201eczary skuteczne na swary odwieczne\u201d uzyskiwane od wyspecjalizowanych znachor\u00f3w. \u015awiat poza domowym obej\u015bciem pe\u0142en by\u0142 z\u0142ych duch\u00f3w dybi\u0105cych na dobrostan wie\u015bniaka, Licho nigdy nie zasypia\u0142o. Ta duszna atmosfera zawsze ust\u0119powa\u0142a bli\u017cej centr\u00f3w cywilizacji (wcale niekoniecznie z \u201eo\u015bwieceniem i post\u0119pem\u201d rozwoju naukowego \u2013 pr\u0119dzej wida\u0107 korelacj\u0119 z dost\u0119pem do opieki medycznej, duchowej oraz popraw\u0105 standardu \u017cycia), chocia\u017c istniej\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa wysokorozwini\u0119te o dojmuj\u0105cym poziomie zabobonu; vide <\/em>Chiny, Korea Po\u0142udniowa, kraje Maghrebu czy Kuba. Tak odczytuj\u0119 wspomnienie amulet\u00f3w, w\u0142a\u015bciw\u0105 metod\u0119 rozpalania \u201eg\u0142odnego ognia\u201d (tajemniczy nodfyr lub nied fyr) przed rytua\u0142em, wr\u00f3\u017cenie z odchod\u00f3w i kichni\u0119\u0107. Zabiegi te mog\u0142y by\u0107 magiczne skuteczne, ale po up\u0142ywie ponad tysi\u0105clecia nie jeste\u015bmy w stanie oddzieli\u0107 ich od po\u015bledniej miary ko\u0142tu\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

 Co zatem powinni\u015bmy oddzieli\u0107? Zwracaj\u0105 moj\u0105 uwag\u0119 p\u0119ta [\u0142ac. ligaturis] wspomniane vis-a-vis<\/em> amulet\u00f3w i noszone, jak si\u0119 zdaje, na ich podobie\u0144stwo. Brzmi to jak do\u015b\u0107 wyra\u017ane echo Tacyta opowiadaj\u0105cego o ludzie Chatt\u00f3w, \u017cyj\u0105cych przecie\u017c na terenie przysz\u0142ej Saksonii; wspomnienie po nich przechowuje po dzi\u015b dzie\u0144 nazwa pomniejszego kraju niemieckiego, Hesji. Pisa\u0142 klasyk:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNajdzielniejsi <\/em>[w\u015br\u00f3d Chatt\u00f3w] nosz\u0105 pr\u00f3cz tego \u017celazny pier\u015bcie\u0144 (uchodzi to za pi\u0119tno ha\u0144by u tego ludu), niby wi\u0119zy, a\u017c zab\u00f3jstwem nieprzyjaciela od niego si\u0119 uwolni\u0105<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Odno\u015bnie wielkiego plemienia Semnon\u00f3w zamieszkuj\u0105cych mi\u0119dzy Odr\u0105 a \u0141ab\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u017baden tam<\/em> [do \u015bwi\u0119tego gaju] nie wchodzi, chyba<\/em> [\u017ce] zwi\u0105zany, a to dla wyznania przez t\u0119 niewolnicz\u0105 posta\u0107 zwierzchno\u015bci boskiej.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Istnia\u0142y te\u017c r\u00f3wnolegle motywy mityczne, zwi\u0105zane z nadnaturalnym zrywaniem p\u0119t i \u0142a\u0144cuch\u00f3w, zbli\u017cone moim zdaniem do kompleksu mitologicznego Wodana. Symboliczne wi\u0119zy mog\u0142y by\u0107 wyznacznikiem osobistego oddania Jednookiemu, cho\u0107 bardzo mo\u017cliwe, \u017ce przez wieki dziel\u0105ce Sas\u00f3w od ich tacytowych przodk\u00f3w, spad\u0142y do poziomu powszedniejszych talizman\u00f3w. Te r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 na sobie pi\u0119tno d\u0142ugiego kontaktu ze \u015bwiatem \u015br\u00f3dziemnomorskim, jak wnioskuj\u0119 po wykorzystanym s\u0142owie [\u0142ac. filacteriis, dos\u0142. filakteria, fragmenty Tory wykorzystywane magicznie przez \u017byd\u00f3w].<\/p>\n\n\n\n

Kolejny w\u0105tek godny podj\u0119cia to czarownice. Kim innym by\u0142yby liczne kobiety, zdolne w\u0142ada\u0107 mocami ksi\u0119\u017cyca i kra\u015b\u0107 m\u0119skie serca? Bior\u0105c pod uwag\u0119, jak przebiega\u0142o to w ca\u0142ej Germanii, tu r\u00f3wnie\u017c mo\u017cemy prze\u015bledzi\u0107 ewolucj\u0119 starogerma\u0144skich wyroczni przeobra\u017caj\u0105cych si\u0119 w bardzo znajome, europejskie czarownice. Wieszczki mo\u017cemy zobaczy\u0107 w ISP\u2026 w neutralnym p\u0142ciowo s\u0142owie, konkretniej \u0142aci\u0144skim \u201edivinis\u201d maj\u0105cym powy\u017cej w\u0142asny podpunkt. Autor przedstawi\u0142 je jako drugi biegun do \u201esortilegis\u201d \u2013 wr\u00f3\u017ca, dos\u0142ownie za\u015b \u201erzucacza los\u00f3w\u201d. By\u0142o to w\u015br\u00f3d German\u00f3w zaj\u0119cie m\u0119skie, panowie dokonywali wszelkich rzut\u00f3w runami (czy zbli\u017conymi do nich znakami wr\u00f3\u017cbiarskimi) od czas\u00f3w Tacyta po wandalski podb\u00f3j Afryki. To mo\u017ce delikatnie sugerowa\u0107, \u017ce drug\u0105 kategori\u0105 by\u0142y popadaj\u0105ce w trans wieszczki, skandynawskie volvy<\/em>. To mi\u0119dzy innymi z ich szereg\u00f3w, szerzej \u201ekobiecych wyspecjalizowanych uczestniczek kultu poga\u0144skiego\u201d wzi\u0119\u0142y sw\u00f3j pocz\u0105tek pierwsze czarownice w Barbaricum. Ko\u015bci\u00f3\u0142 t\u0119pi\u0142 je bardziej za\u017carcie, nie oferuj\u0105c z regu\u0142y atrakcyjnych opcji dla kolaborantek.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d pewno\u015b\u0107, \u017ce mowa tutaj o czarownicach? \u015aci\u0105ganie na Ziemi\u0119 ksi\u0119\u017cyca by zaczerpn\u0105\u0107 z jego mocy lub skierowa\u0107 j\u0105 w po\u017c\u0105danym kierunku, by\u0142o modelow\u0105 praktyk\u0105 czarownic w \u015bwiecie hellenistycznym. Zapocz\u0105tkowa\u0142a j\u0105 w greckiej Tesalii niejaka Aglaonika (st\u0105d greckie przys\u0142owie \u201es\u0142ucha\u0107 si\u0119 jak Ksi\u0119\u017cyc Aglaonike\u201d oznaczaj\u0105ce niezawodn\u0105 lojalno\u015b\u0107), za\u0142o\u017cycielka d\u0142ugowiecznej spo\u0142eczno\u015bci czarownic o takiej specjalizacji. Nawi\u0105zywali do nich Platon i Plutarch, rozpowszechnia\u0142y si\u0119 po Europie razem z Tradycj\u0105 starogreck\u0105. Kimkolwiek by\u0142 autor ISP, m\u00f3g\u0142 zawrze\u0107 ten fragment jako mrugni\u0119cie okiem do innych literat\u00f3w, kt\u00f3rzy zrozumieliby ten skr\u00f3t my\u015blowy jako nawi\u0105zanie do literatury klasycznej i wiedzieli od razu, \u017ce b\u0119dzie tu mowa o jakich\u015b czarownicach. Ewentualnie mog\u0142aby to by\u0107 przes\u0142anka na rzecz \u201e\u015bci\u0105gania ksi\u0119\u017cyca\u201d jako og\u00f3lnoeuropejskiego fenomenu, kt\u00f3ry rozni\u00f3s\u0142by si\u0119 mo\u017ce wraz z infiltracj\u0105 i kolonizacj\u0105 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z Cesarstwa Rzymskiego. Wied\u017amy mog\u0142y wspiera\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 podczas rytua\u0142u zwi\u0105zanego ze znikni\u0119ciem Ksi\u0119\u017cyca, jak te\u017c pada\u0107 ofiar\u0105 oskar\u017ce\u0144 \u2013 Skandynawowie zarzucali tak haniebny czyn trollom. Na jakkolwiek przekonuj\u0105cy wyw\u00f3d brakuje nam tu niestety dowod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wykradanie serc przez czarownice, nazywane z \u0142aci\u0144ska strix <\/em>(cho\u0107 diametralnie r\u00f3\u017cne od naszych, podobnie brzmi\u0105cych strzyg) by\u0142o wierzeniem znanym u Longobard\u00f3w, Frank\u00f3w, ale te\u017c w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Niemiec, dlatego w Saksonii nie powinien budzi\u0107 podejrze\u0144. Wyrwanie organu z piersi [Germanie Zachodni nazywali ten proces \u201emasca\u201d, czyli dos\u0142ownie \u201e\u0142apaniem w sie\u0107\u201d] to tak naprawd\u0119 obrazowy frazeologizm. Chodzi\u0142o w nim o post\u0119puj\u0105ce wysysanie si\u0142 \u017cyciowych, energetyczny wampiryzm. Paraj\u0105ca si\u0119 czarami kobieta mog\u0142a z powodzeniem zwi\u0119kszy\u0107 sw\u00f3j zas\u00f3b mocy, \u017ceruj\u0105c na m\u0119\u017cczy\u017anie w pe\u0142ni si\u0142. W tym celu rzuca\u0142a na\u0144 zakl\u0119cia, czyli wspomniane w ostatnim ju\u017c punkcie incantationes.<\/em><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Hieronim Francken I, Sabat Czarownic, Flamandia, XVI w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lakoniczny charakter \u201eIndiculusu\u2026\u201d nie stan\u0105\u0142 na przeszkodzie, kiedy spr\u00f3bowali\u015bmy wysnu\u0107 z niego ca\u0142o\u015bciow\u0105 wizj\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du religijnego panuj\u0105cego wczesno\u015bredniowiecznej Saksonii. Nie jest to obraz szczeg\u00f3\u0142owy, bardziej wyj\u0119ta spoza czasu stopklatka, pozwalaj\u0105ca nam uchwyci\u0107 w\u0105ski wycinek rzeczywisto\u015bci. Tacy byli rodzimowiercy germa\u0144scy w oczach swoich przeciwnik\u00f3w na \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a. Tak opisa\u0142 ich na kanwie zbioru praw nieznany z imienia intelektualista, frankijski kolonista lub zasymilowany tubylec. T\u0119 skromn\u0105 list\u0119 zagadnie\u0144 umie\u015bci\u0142 w indeksie, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z zagro\u017cenia, \u017ce po ca\u0142ej ksi\u0119dze ostanie si\u0119 tylko ta ma\u0142o istotna strona o technicznym charakterze. Je\u015bli mog\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b na temat osobowo\u015bci tw\u00f3rcy (a czuj\u0119 si\u0119 do tego upowa\u017cniony, sp\u0119dzili\u015bmy we dw\u00f3ch wiele godzin) to podejrzewam \u017ce d\u0142ugo si\u0119 z nas na\u015bmiewa\u0142. Oto najwi\u0119ksi przeciwnicy aparatu w\u0142adzy, kt\u00f3rego by\u0142 s\u0142ug\u0105, zmuszeni s\u0105 poznawa\u0107 w\u0142asn\u0105 religi\u0119 z jego indeksu! Cokolwiek odnotowa\u0142, analizujemy wiernie, dziel\u0105c w\u0142os na czworo w zadumie nad meandrami \u0142aci\u0144skiej sk\u0142adni. Musia\u0142 \u017cywi\u0107 satysfakcj\u0119, \u017ce duchowe dzieci pogan d\u0142ugo mierzy\u0142y si\u0119 z jego dokumentem, napisanym na odczepne gdzie\u015b na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki. \u017be czyta\u0142y go tylko powierzchownie, przyjmuj\u0105c do praktyki chyba tylko przes\u0105dne metody rozpalania ognia!<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj nie jest mu do \u015bmiechu. Nawet je\u015bli myl\u0119 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci postulowanych wyja\u015bnie\u0144, Czytelnicy wci\u0105\u017c maj\u0105 przed Sob\u0105 opracowanie ISP na poziomie nieosi\u0105galnym dla wcze\u015bniejszej historiografii. Przetrawienie go wymaga\u0142o czasu i wysi\u0142ku, ale wynik mo\u017cemy bez wahania nazwa\u0107 odwa\u017cnym podsumowaniem i analiz\u0105 najaktualniejszych ustale\u0144. Potraktujcie go prosz\u0119 jako cegie\u0142k\u0119 na rzecz odbudowy naszego fanum<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki projektom takim jak ten, to Wodan \u015bmieje si\u0119 ostatni.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong> (ca\u0142y tekst powsta\u0142 z ich wykorzystaniem)<\/p>\n\n\n\n

Filotas Bernadette, Pagan survivals, superstition and popular cultures in early medieval pastoral literature (500-1000<\/em>), Montreal 2000.<\/p>\n\n\n\n

Grimm Jakub, Mitologia Niemiecka,<\/em> Londyn 1882.<\/p>\n\n\n\n

Kolner F., The Indiculus superstitionum et paganiarum: a controversy reviewed<\/em>, Utrecht 2018.<\/p>\n\n\n\n

Ritari K., Stenger J., Andringa W., Being Pagan, Being Christian in Late Antiquity and Early Middle Ages<\/em>, Helsinki 2023.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a tematyczne<\/strong> (s\u0105 miejscem pochodzenia przynajmniej jednej informacji zawartej w tek\u015bcie)<\/p>\n\n\n\n

Bracha K., Mierzenie nici\u0105 i wa\u017cenie cia\u0142. O pewnej praktyce wotywnej w \u015bredniowieczu<\/em>, Roczniki Humanistyczne 2000, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Dierkens Alain, The Evidence of Archaeology [in Merovingian Studies]<\/em>, [w:] The Pagan Middle Ages,<\/em> Woodbridge 1988.<\/p>\n\n\n\n

Garipzanov I., Magical Charakteres<\/em> [sic] in the Carolingian World: a Ninth-Century Charm in MS Vat. Lat. 5359 and Its Broader Cultural Context,<\/em> Speculum 2021, t. 96, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Montesano M., Classical Culture and Witchcraft in Medieval and Renaissance Italy<\/em>, Amsterdam 2018.<\/p>\n\n\n\n

Palmer J., Defining paganism in the Carolingian world,<\/em> Early Medieval Europe 2007, t. 15, nr 4.<\/p>\n\n\n\n

Pieni\u0105dz-Skrzypczak A., Pysiak J., Sacrum. Obraz i funkcja w spo\u0142ecze\u0144stwie \u015bredniowiecznym<\/em>, Warszawa 2005.<\/p>\n\n\n\n

Ristuccia N., The Rise of the Spurcalia: Medieval Festival and Modern Myth<\/em>, Comitatus 2013, t. 44, nr 1.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie powy\u017csze \u017ar\u00f3d\u0142a dost\u0119pne s\u0105 za darmo w Internecie.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lakoniczny charakter \u201eIndiculusu\u2026\u201d nie stan\u0105\u0142 na przeszkodzie, kiedy spr\u00f3bowali\u015bmy wysnu\u0107 z niego ca\u0142o\u015bciow\u0105 wizj\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du religijnego panuj\u0105cego wczesno\u015bredniowiecznej Saksonii. Nie jest to obraz szczeg\u00f3\u0142owy, bardziej wyj\u0119ta spoza czasu stopklatka, pozwalaj\u0105ca nam uchwyci\u0107 w\u0105ski wycinek rzeczywisto\u015bci. Tacy byli rodzimowiercy germa\u0144scy w oczach swoich przeciwnik\u00f3w na \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a. Tak opisa\u0142 ich na kanwie zbioru praw nieznany z imienia intelektualista, frankijski kolonista lub zasymilowany tubylec. T\u0119 skromn\u0105 list\u0119 zagadnie\u0144 umie\u015bci\u0142 w indeksie, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z zagro\u017cenia, \u017ce po ca\u0142ej ksi\u0119dze ostanie si\u0119 tylko ta ma\u0142o istotna strona o technicznym charakterze…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":738,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,25],"tags":[],"class_list":["post-732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-religia-germanska","category-zrodloznawstwo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=732"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":744,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions\/744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harug.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}